ЯРЫГИН КУБОГА НЬИРГИЭРДЭЭХТИК ЫЫТЫЛЫННА!

     Түөрт күн “Ярыгинынан” олордубут!

Тохсунньу 29 – олунньу 1 күннэригэр, Красноярскайга көҥүл тустууга Иван Ярыгин Кубога ньиргиэрдээхтик ыытыллан түмүктэннэ.

Тустуу күүскэ сайдыбыт  омук дойдуларыттан Корея, Монголия, Турция, Кытай, Куба, Белоруссия, Казахстан, Киргизия, Азербайджан, Грузия, итиэннэ, Россияҕа инники күөҥҥэ сылдьар Дагестан, Осетия, Красноярскай, Тыва, Бурятия, Москва бөҕөстөрө түһүлгэҕэ таҕыстылар. Уйан-хатан биллэр, сүргэ көтөҕүллэр, кытаанах хапсыһыылар болҕомто киинигэр турдулар. Аар-саарга аатырбыт-сураҕырбыт көбүөр улахан маастардарын кытта Сахабыт сирин хамаандатын сүүрбэччэ талыы бөҕөстөрө тиийэн кытыннылар. Элбэх тустууга сүгүрүйээччилэр, салайааччылар, “фанаттар” тиийэннэр, көҥүл тустуу “уйатыгар” иһигэр киирэннэр, эт-харахтарынан көрдүлэр, үгүстэр дойдубутугар үлэ-сынньалаҥ быыһыгар, хапсыһыылар уйулҕаны хамсатар күүрээннэрин  ыарахан тыынын билэ олорон ыарыйдылар. Аныгы технология сайдыбыт телевидение, араадьыйа, интернет ситимнэринэн бары да көрө-истэ, ааҕа-билэ, тэҥҥэ долгуйа, “иннэ-бүргэс үрдүгэр” олордубут. Үөрүү да, хомолто да тэҥҥэ тутулуннулар.

 

     Тустуу – киэн туттуубут

Россия хас биирдии бөҕөһүн иннигэр сыал-сорук чуолкай. Бастаабыттар Европа чөмпионатыгар, иккис миэстэлэммиттэр Аан дойду Кубогар путевкалары ылаллар. Үчүгэй тустуулары көрдөрбүт эдэрдэр уонна биэс иһигэр киирбиттэр дойду сүүмэрдэммит хамаандатыгар киллэриллэллэр. Онон, суолтата, эппиэтинэһэ улахан.

Биһи, сахалар, кыайыыны эрэ күүтэбит. Олимпийскай мэтээллэрдээх омук буоларбытынан ол өйдөнөр. 37 сыллар усталаах-туораларыгар “Ярыгин” турнирдарыттан бөҕөстөрбүт барыта 43 араас солотуулаах мэтээллэри, ол иһигэр, 8 “кыһыл көмүһү”, 16 “үрүҥ көмүһү”, 19 боруонса мэтээллэри аҕалтаабыттара. Петр Юмшанов (1993), Ньургун Иванов (1994), Александр Контоев (2002, 2005), Виктор Лебедев (2015), Ньургун Скрябин (2016), Арыйаан Тютрин (2021), Виктор Рассадин (2022) сыллардаахха бастаабыттара, үөрдүбүттэрэ.

Сергей Степанов (1990), Владимир Торговкин (1990), Николай Яковлев (1991), Герман Контоев (1993), Владимир Торговкин (1994), Алексей Варламов (1994), Артур Федоров (1994), Петр Юмшанов (1995), Андрей Яковлев (1998), Виктор Лебедев (2009), Владимир Флегонтов (2014), Николай Охлопков (2019), Виктор Рассадин (2021), Лев Павлов (2025), Константин Капрынов (2025) үрүҥ көмүс;

Алексей Варламов (1995), Петр Юмшанов (1996), Артур Федоров (1996), Александр Контоев (2003), Леонид Спиридонов (2005), Николай Старостин (2007), Виктор Лебедев (2010), Николай Ноев (2014), Ньургун Скрябин (2015), Егор Пономарев (2015), Виктор Лебедев (2016), Виктор Рассадин (2017), Эдуард Григорьев (2019), Арыйаан Тютрин (2020), Ньургун Сергин (2021), Константин Капрынов (2023), Айсен Потапов (2024), Никита Хабаров (2024), Александр Авелов (2025) боруонса мэтээллэри ылаттаабыттара. Анастасия Шавлинская, Екатерина Мельникова, Севиль Назарова, Александра Карамзина миэстэлэспиттэрэ.

Итини таһынан, бөҕөстөрбүт ыччаттарга уонна улахан дьоҥҥо норуоттар икки ардыларынааҕы, Россия, Азия, Европа, аан дойду чемпионаттарыгар кыайыылары ситиспиттэрэ, миэстэлэспиттэрэ. Олимпийскай оонньууларга кыттыбыттара. Быйылгы “Ярыгиҥҥа” кыттар тустууктарбыт улахан түһүлгэлэр хабараан хапсыһыыларын ааспыттара. Россия сүүмэрдэммит хамаандатыгар бааллар. Уопут, маастарыстыба эмиэ баар. Итэҕэспит диэн, бөҕөстөр, тренердэр, федерация, саха тустуутугар сүгүрүйээччилэр, бука бары эрэнэ күүтэр, кэтэһэр олимпийскай эрэ мэтээлбит суох.

Тустуу муҥутуур чыпчаалыгар тиийэр туһугар сорох бастыҥ тустуук уолаттарбыт омук дойдуларыттан киирсэллэрэ сөп. Өрөспүүбүлүкэ федерацията, тренердэр сүрдээҕин үлэлииллэр. “Легионердааһын” улахан сыранан ситиһиллэр. Дойду үрдүнэн оннук хамсааһын тэнийбитэ ыраатта. Арыйаан Тютрин Белоруссияттан, Виктор Рассадин, Айаал Белолюбскай Таджикистантан туһуннулар. Ол да буоллар бэйэбит уолаттарбыт буоллаҕа, эрчиллэр-үөрэтэр түмсүүнү “Триумф” уораҕайыгар өрөспүүбүлүкэ сүүмэрдиир хамаандаларын бэлэмниир Кииҥҥэ ааһаллар.

Онон, кыайыыга дьулуһарбыт оруннаах. Мэтээллэри ылар баҕабыт күүстээх.

Дьэ, уолаттарбыт хайдах-туох туһуннулар?

 

   57 кг

Маҥнайгы күн, “бэйэбит ыйааһыннарбытыгар” барыта санаа хоту буолан испэтэ. 57 кг бастакы эргииргэ Федор Постников табаарыһыгар Белолюбскайга, Кирилл Семенов турокка баһыйтаран туораатылар. Артем Слепцов, Любомир Ашеин кубинеһы, монголу хотуталаан баран, иккис эргииргэ уонна “уоскулаҥҥа” туораатылар. Лев Павловтан элбэҕи күүппүппүт эрээри, хайдах эрэ “уота-күөһэ” суох туһунна. Утарсааччыларын хамсатар дьайыылары оҥортообото. Тувинец Амир Чамзыны, красноярец Федор Павловы сэрэтиинэн ылбыт бүтэһик баалларынан баһыйталаата. Финал аҥарыгар монгол Бахтуягка 2:0 хотторон кэбистэ. Боруонса мэтээли былдьаһыыга Россия икки төгүллээх призеругар Ахмед Идрисовка 5:0 хотторон, бэһис миэстэлэннэ. Астык-бастык тустууну  көрдөрбөтөҕүттэн, эрэлбит туолбатаҕыттан, хайдах эрэ санаа-оноо түһүүтэ саба бүрүүкээтэ.

Бу ыйааһыҥҥа улахан түһүлгэлэр баай уопуттаах бөҕөһө,  аан дойду уонна Европа боруонса призера, Ярыгин-2021 кыайыылааҕа, Белоруссия үс төгүллээх чөмпүйүөнэ Арыйаан Тютрин турок Демири 11:4, дагестанец Рамиз Гамзатовы ыраастык хотуталаата. Финалга тахсар иһин хапсыһыыга Россия чөмпүйүөнүгэр, дагестанец Муса Мехтихановка атахтатан баран эргиттэртээн кэбистэ. Эккирэтэн көрдө да, сиппэтэ, 3:5 сабырыйтарда. Боруонса иһин олус тыҥааһыннаах, сыралаах хапсыһыыга Европа үрүҥ көмүс призерун турок Мухаммет  Каравуһу 8:7 кыайбытыгар үөрэммит, сүөм үрдүү түстүбүт!

Командировкаҕа сылдьар суруналыыстарбытыгар хоруйдаан Арыйаан Тютрин санаатын кытта үллэһиннэ: “Турок бөҕөһүн Каравуһу кыайарбар бэйэбэр эрэллээх этим.  Күүстээх тустуугу кытта хапсыһыым табылынна. Олус наадалаах кыайыыны ситистим. Тоҕо диэтэххэ, сотору Минскэйгэ буолаары турар олимпийскай оонньуулар үс төгүллээх чөмпүйүөнэ Александр Медведь турнирыгар бэлэмнэнии курдук ааста. “Полуфиналга” дагестанец Муса  Мехтихановтыын хапсыһыыбар таһаарбыт сыыһабын мүччү туппата. Медведь турнирын кэнниттэн Тираҥҥа буолар Европа чемпионатыгар кыттыам. Былырыыҥҥы боруонса мэтээлбин тупсарарга кыһаллыам”.

Ханнык баҕарар улахан таһымнаах түһүлгэлэртэн мэтээллэри аҕалтыыр Арыйаан Тютриҥҥэ ситиһии тосхойдун!

 

61 кг, 70 кг, 74 кг

61 кг Александр Авелов, Виктор Яковлев, Яков Павлов, Петр Константинов, Манчаары Ильинов, Николай Щеглов иккилии эргиир туһуннулар. 70 кг Константин Капрынов, Игорь Матвеев, Айсен Потапов курдук күүстээх маастардар, сүнньүнэн, бэйэ-бэйэлэрин кытта күөн көрсөн туоратыстылар. 74 кг Владимир Бояновскай уонна Олег Фомин аан дойду, Европа, Россия призердарыгар, “Ярыгин-2026” кыайыылааҕа Тимур Бижоевка уонна боруонса призера Иналбек Шериевкэ маҥнайгы эргииргэ хоттортооннор туораабыттара. Фомин “уоскулаҥҥа” монголу 10:0 кыайан баран, Россия чөмпүйүөнүгэр Имам Ганишовка 0:3 баһыйтарбыта.

Россия уонна “Ярыгин-2025” үрүҥ көмүс призера, Россия сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэнэ, кыайыыга суоттаммыт бөҕөспүт Константин Капрынов, бастаан утаа, монгол Билгуну 9:3 баһыйа тутта. Салгыы, иккис эргииргэ, өрөспүүбүлүкэҕэ мэлдьитин күөн көрсөр Айсен Потаповка 4:0 баһыйтаран, туораан хаалла. Ол оннугар, эмиэ кыайыыга суоттанар Виктор Рассадиммыт сэргэх хапсыһыыларынан үөртэ. Күүс-уох, маастарыстыба өттүнэн лаппа эбиллибит. Утарсааччыларын тулуталаабата, бирээмэ, “хайыта тардыталаата”. Көмүскэнэрэ эмиэ тупсубут. Барыллааһын хапсыһыыларга кытайы, дагестанеһы 10:0 хотуталаата. Бииргэ эрчиллэр үөлээннээҕин Айсен Потаповы  9:2 итэҕэтиилээхтик кыайда. Финалга тахсар иһин хапсыһыыга Россия призера дагестанец Абдурахман Далгатовы 7:0 эрэллээхтик хотто. Тустар кылааһа, күүһэ-уоҕа эбиллибитэ, тактика өттүнэн оттомноохтук тустар буолбута харахха быраҕыллар. Финалга эрэллээхтик, кыахтаахтык таҕыста.

Хоту дойду хоһууна, Үөһээ-Дьааҥы Адыаччытыттан Айсен Потапов Ярыгин турнирдарыгар үһүс төгүлүн боруонса иһин кииристэ. Иллэрээ сыл миэстэлэспитэ, былырыын бэһис буолбута. Уопуттаах. Кимиэллээх хапсыһыылары көрдөртөөтө. Бу да сырыыга үс иһигэр киирэригэр эрэл баара. Барыллааһын хапсыһыыларга Дагестан үс бөҕөстөрүн кытта утуу-субуу туһунна. Умар Умаровы, биир дойдулааҕын Капрынову кыайталаабыта, онтон Рассадиҥҥа хотторон баран, “уоскулаҥ” хапсыһыыга Магомед Исубгаджиевтыын кимээһиннээхтик туһунна уонна 5:1 кыахтаахтык сабырыйда. Боруонса мэтээл иһин киирсиигэ Россия призеругар Абдурахман Далгатовтыын тэҥ хапсыһыыга 4:5  баһыйтарда уонна биэс бастыҥнар кэккэлэригэр киирдэ.

Азия икки төгүллээх үрүҥ көмүс призера, олимпиада бэһис миэстэлээҕэ, Аан дойду Кубогын хаһаайына, “Ярыгин-2022” кыайыылааҕа, икки төгүллээх призера, Орто-Халыма боотура Виктор Рассадин финалга аан дойду, Европа чөмпүйүөнэ, “Ярыгин-2025” кыайыылааҕа осетин Давид Баевтыын кытаанах хапсыһыы буолара сэрэйиллэрэ. Кыайыан сөбүгэр эрэл баара. Маҥнайгы түһүмэх сэрэтиинэн 0:1 Баев туһатыгар түмүктэнэр.  Сынньалаҥ кэнниттэн, Баев атахтаан, кэннигэр тахсан 0:3 оҥорор. “Стойкаҕа” туруорбуттарыгар, аны Рассадин атахтаан кэннигэр тахсан икки баалы ылар, ахсаан 2:3, салгыы, тута, төбөтүнэн утарсааччытын илиитин кэдэрги тардан, эргитэрдии хамсанан эрдэҕинэ, арбитр-судьуйа тохтотор (?!). Баев тураат да “стойкаттан” икки атахха түһэн, охторбутугар, ахсаан Баев туһатыгар 2:5 буола түһэр. Баев тохтоло суох салгыы үлэлиир. Атахтарын кыаһылаан эргитэр балаһыанньатыгар, хардарыта эргитиһии үгэнигэр, Рассадин илиитинэн тиэрэ садьыйбытыгар, Баев көбүөргэ саннын хаптаҕайдарынан түһэн ылар. Итии хамсаныытыгар Рассадиҥҥа баал биэрбэттэр (?!). Эргичиҥнэтиһии. Судьуйа икки баалы Баевка   көрдөрөр ?! Ахсаан 2:7 буолар. Рассадин утарсааччытын көбүөр таһыгар таһааран, кэннигэр тахсыбытыгар, дьэ, биир баалы биэрэллэр. Ахсаан 3:7.

Ити чыпчылҕан хамсаныыларга Рассадин арбитр судьуйа быһаарыытын кытта сөбүлэспэккэ, мөккүөрдээх балаһыанньаны көрдүүр. “Челлендж” быраҕыллар. Хапсыһыы түмүктэнэрэ мүнүүтэни кыайбат бириэмэ хаалар. Ол эрээри, мөккүөр Баев туһатыгар түмүктэнэр. Ахсаан 3:8 буола түһэр ?! Хапсыһыы салҕанар.

Рассадин харса суох үлэлээн, кимэн, утарсааччытын көбүөр таһыгар таһаарар – 4:8. Салгыы, тилэхтээн, кэннигэр тахсан ахсааны 6:8 оҥорор, умса сытар утарсааччытын эргитэ сатыыр. Свисток! Абытайдаах хабараан хапсыһыы түмүктэнэр. Ярыгин турнирдарын түөрт, ол иһигэр иккис үрүҥ көмүс мэтээллэрин хаһаайынынан буолары ситиспит, сытыы тустууну көрдөрбүт Виктор Рассадины эҕэрдэлиибит! Тренерэ Артур Константинович Константинов быһаарарынан, Виктор финал иннинэ хамсаммакка, уһуннук сытан сынньаммыта дьайбыт буолуон сөп.

Рассадин Виктор санаатын кытта үллэһиннэ: “Бу турнирга бэйэм кыахпын тургутан көрдүм, утарсааччыларбын уонна бэйэбин үөрэттим. Улахан былааннардаахпыт. Биир дойдулаахтарбын өссө да ситиһиилэрбинэнэ үөрдүөм дии саныыбын. Сылбыт саҕаланна эрэ. Иннибитигэр күүстээх үлэ, Азия, аан дойду чемпионаттара, олимпийскай оонньуулар бааллар, онон, тохтообокко иннибит диэки баран иһиэхтээхпит. Мин аттыбар баар буолбут дьоҥҥо махтанабын”.

Николаев Артур Афанасьевич – Рассадин аҕа кылына: “Тустууга дириҥник киирэммин элбэҕи биллим. 2019 сылтан элбэх үлэни оҥордубут. Аһатар, массаажтыыр 4-5 киһилээх хамаанда тэринэммин, барыыларын-кэлиилэрин хааччыйаммын, маннык ситиһиилэргэ кэллибит. Күн аайы алтыстахха, сөптөөх усулуобуйаны оҥордоххо үчүгэй түмүктэр да баар буолалларыгар эрэнэбин. Элбэх харчы туһанылынна. Аҥардас бу Ярыгин Кубогар 420 тыһ. тутуннубут. Аҥардас талаан эрэ быһаарбатын өйдүүбүт. Онон, бизнесменнэр, тустуу “фанаттара” саҥа тахсан эрэ кыахтаах уолаттарбытыгар харчынан көмөлөһүҥ, эрчиллэр-бэлэмнэнэр түмсүүлэргэ баралларын өйөөн диэн этэбин. Холобур, Витя мин күтүөтүм буоларынан, дьиэ-кэргэммэр курдук чугастык ылынабын, харчыбын харыстаабаппын. Өйөөтөххө кыайыы кэлиэ дии саныыбын”.

Үтүө холобуру батыһааччылар элбээтиннэр!

Олимпийскай чөмпүйүөн, аан дойду үс төгүллээх чөмпүйүөнэ Пинигин Павел Павлович: Ярыгин турнирдарын барыларын көрөбүн, тэҥнээн көрдөххө, уолаттарбыт тустуулара тупсубут. Эбиллии, сайдыы баар. Ол эрээри стабильно кыайарга элбэх үлэ наада. Былырыыҥҥы сезоҥҥа элбэх үлэни оҥорбуттара, ситиһиилэр бааллара. Быйыл таҥнары түһүү баар, “дьаамаҕа” түспүттэр, итинтэн тахсыахтара. Миэхэ итинник таҥнары түһүү 1979 с. буолбута. Этин-хаанын аккаастаан кэбиһэр. Буксуйаҕын. Ситиһиилэргэ чугас сылдьаллар. Кыра эбилик наада. Дьарыктарын тупсардахтарына кыайыы кэлиэҕэ. Ыалдьааччылар хомолтолорун наһаа сытыытык этэллэр. Ону уолаттарбыт ыарыылаахтык ылыналлар. Рассадин улахан бөҕөһү кытта маҥнайгытын туһунна. Кыайар уола этэ. Аан дойдуга киирсиэҕэ, кыайарыгар эрэнэбин. Иккитэ атахтахпыта хомолтолоох. Арыйаан эмиэ бэккэ туһунна. Монгол бөҕөһө бүгүн ордугун дакаастаата, талааннаах, сэрэхтээх уол. Уолаттарбыт үрдүкү маастарыстыбаҕа тиийдилэр. Олимпиадаҕа диэри икки сезон баар. Күүстээх үлэ кэтэһэр. Эчэйиини ылымыахтарын наада”.

 

      92 кг финалга тахсар иһин хапсыһыы

Чаҕылхай тустуулары  92 кг Сунтаар бөҕөһө, былырыыҥҥы Россия чемпионатыгар бэһис миэстэлээх, сүүмэрдэммит хамаанда начальнига Ньургун Сергин көрдөрдө. Барыллааһын хапсыһыыларга монголу, Россия икки үрүҥ көмүс призердарын Азамат Закуевы (Крым), Славик Наниевы (Осетия) хотуталаабыта.

Эдэрдэргэ аан дойду икки төгүллээх чөмпүйүөнэ, Россия чөмпүйүөнэ, былырыыҥҥы Ярыгин Кубогын боруонса призера, Бырааттыы Харцевтар уонна Роман Дмитриев турнирдарын кыайыылааҕа, Дагестан саҥа тахсан эрэр “сулуһа”, 21 саастаах Мустафгаджи Малачдибировтыын “полуфиналга” күөн көрүстүлэр. Ньургун Сергин барыллааһын хапсыһыыларга сөбүлээн туттар хамсаныыларынан – төбөлөрүттэн умсарыта баттаталаан, хардыыны да чугуйбакка, “хара күүһүнэн” кимитэлээн, күөнүнэн анньыталаан, 1-кы №-нэн үлэлээн, көбүөр таһыттан таһаартаан, сэрэтии бэрдэрэн, утарсааччыларын бэккэ кыайталаабыта. Түргэн хамсаныылардаах, талааннаах бөҕөһү кытта финалга тахсар иһин хапсыһыы олус күүрүүлээхтик ааста. Иэмэх тахтыы эристилэр.

Тренердэрэ тугу эппиттэрин кудуххайдык толоро үөрэммит эдэр дагестанец маҥнайгы түһүмэх саҕаланан, свисток чыһыырарын кытта, сүр сылбырҕатык, Сергин уҥа атаҕын анныгар умсан, кэннигэр таҕыста. Сатабыллаахтык көмүскэнэр биһи Ньургуммут бу сырыыга, соһуччута бэрдиттэн, бэлэмэ суох туран биэрдэ. Кэннигэр тахсан эрдэҕинэ, утары көрсөн “обратнайдаабытыгар” арбитр-судьуйа Сергиҥҥэ 2 баалы биэрдэ.  Уоскуйар санаата суох, эдэр уол хам хатана сылдьар, туппутун ыһыктыбат. Тохтоло суох үлэлээтэ, кэннигэр тахсан иккитэ эргиттэ, үсүһүн эргитээри хаста да сорунан көрдө да, кыайбата. Арбитр свистоктаан туруортаата. Бары да соһуйан эрэ хааллыбыт. Ахсаан 2:6  дагестанец туһатыгар буола түстэ. Аны туран, өйдөөхтүк-төйдөөхтүк тустар эдэр уолбут үүт-үкчү Сергин туттар ньыматын туттан киирэн барда – хардарыта сүнньүлэриттэн умса баттаһаллар. Сергин умса баттаан көбүөр таһыгар үтүрүйэ сатыыр, “кыһыл зонаҕа” аҕалар. Көбүөр таһыгар үкэтэрэ 4-5 эрэ сантиметр хаалбытыгар судьуйа свистога чырылыы түһэр. Көбүөр ортотугар кэлбиттэригэр табло бастакы түһүмэххэ хапсыһыы түмүктэнэрэ биэс-алта сөкүүндэ хаалбыт этэ. Арай, судуьуйа тохтоппотоҕо буоллар…

Иккис түһүмэх. Тустар ньымалара, “буочардара” биир буолан, көбүөр ортотугар харыс да халбарыйбакка үтүрүйсүү, хабырыйсыы. Сергин күүһүнэн баһыйар буолан, утарсааччытын эмиэ көбүөр кытыытыгар чугаһатар. Анньыалаһыы, үтүрүйсүү ухханыгар эдэр бөҕөс эмискэ чыпчылҕанныы түргэнник “ныроктаан” атахха киирэр, кэннигэр тахсан икки баалы ылар. Ахсаан 2:8. Ньургун умса баттаан, кэннигэр баар буола түһэр – 4:8. Партерга үлэттэн аккаастанар. “Стойкаттан” үлэҕэ эмиэ кэннигэр тахса икки баалы ылар, 6:8 оҥорор, эргитэрдии үлэлээн эрдэҕинэ бириэмэбит бүтэн хаалла. Хотторуу. Дьиҥинэн, хапсыһыы хаамыытыттан көрдөххө, Сергин баһыйыан сөбө көһүннэ. Сэргэх, үчүгэй хапсыһыы буолла. Боруонса мэтээл иһин хапсыһыыга Ахмет Мирзабековка (Дагестан) 1:5 хотторон бэһис миэстэлэннэ. Дагестан тренердэрэ Сергин хамсаныыларын сиһилии үөрэтэллэрэ, утары албастары толкуйдууллара арылхайдык көһүннэ.

 

    Түмүк

Дагестан бөҕөстөрө таһыччы үрдүк ситиһиилэннилэр: 5 кыһыл көмүс, 6 үрүҥ көмүс, 8 боруонса мэтээллэннилэр. Монголия, Москва, Ханты-Мансийскай АО, Кабардино-Балкария, Ингушетия биирдии кыһыл көмүстээхтэр; Осетия биир үрүҥ көмүс, биэс боруонса;  Иркутскай,, Кабардино-Балкария, Осетия, Брянскай биирдии үрүҥ көмүстээхтэр. Саха сирэ үрүҥ көмүс уонна боруонса мэтээллэрдээх аҕыс иһигэр хапсыста, “уот курдук орто” көрдөрүүлэннэ. Белоруссия, Иркутскай, Красноярскай, Чечня, Московскай уобалас курдук тустуулаах дойдулары, регионнары кэннибитигэр хааллардыбыт.

Биһиги уолаттарбыт аан дойду албан ааттаахтарыныын утаа-сабаа,  тэҥ хапсыһыылары көрдөртөөтүлэр. Куһаҕана суох өйдөбүлү хааллардылар.

Виктор Лебедевпитин аан дойду, Россия хастыы да төгүллээх чөмпүйүөннэринэн  буоларын ситиспит, билигин дойду сүүмэрдэммит хамаандатыгар тренердиир Владимир Гегамович Модосян этиитэ оруннаах: “Саха бөҕөстөрүнүүн эрчиллэр-бэлэмнэнэр түмсүүлэргэ мэлдьитин көрсөбүт, кэпсэтэбит. Тустууктарга барыларыгар баар улахан кыһалҕабыт психология (уйулҕа) буолар. Итиннэ күүскэ үлэлиэххэ наада. Лев Павлов улахан тустуук тахсар кыахтаах бөҕөс. Лебедев курдук бэйэҕэ уонна атыттарга кытаанах ирдэбиллээх, күүстээх санаалаах, дьиҥнээх “профессионал” тустуук буоларга дьулуһуу, элбэҕи быһаарыаҕа. Онно улахан үлэ уонна бириэмэ быһаараллар. Саха сирэ дьоҕурдаах ыччаттардаах. Эппиэтинэһи өйдүүллэр, бэрээдэктээхтэр. Тренер этэрин истэллэр, ылыналлар. Техниканы, маастарыстыбаны тупсарыахха сөп, онтон психологияны оҥорор олус уустук. Баҕа санаам диэн, тулуурдаах буолуохха. “Фанаттарга” туһаайан этиэм этэ, туста сылдьар уолаттаргытын уонна тренердэри харыстыахха, баһааҕырдымыахха. Тустууктар наһаа уйаннар, кэбирэхтэр. Бары өттүнэн көмөлөһүөххэ. Оччоҕо барыта табыллыа, күүтэр-кэтэһэр көрдөрүүлэр кэлиэхтэрэ”.

Ити курдук, “Ярыгин-2026” түмүгүнэн, 70 кг Виктор Рассадин үрүҥ көмүс, 57 кг Арыйаан Тютрин боруонса мэтээллэри ылаттаатылар. Айсен Потапов 70 кг уонна Ньургун Сергин 92 кг бэһис миэстэлэннилэр. Кыра да ситиһиилэртэн үөрэри, тустуук уолаттарбытынан киэн туттары сатыахха. Бөҕөстөрбүт аны сайын от ыйын 29 – атырдьах ыйын 2 күннэригэр Москваҕа буолар Россия чемпионатыгар кыттыахтара. Бэрт “буһууну-хатыыны” аастылар.

 

Баһылай Посельскай

Хаартыскалар: В.Посельскай тиксэриилэрэ