Үбүлүөйдээх “Инникигэ хардыы” билим кэмпириэнсийэ-күөн күрэс түмүктэннэ

В.П.Ларионов аатынан өрөспүүбүлүкэтээҕи “Инникигэ хардыы” 30-c төгүлүн ыытыллар кэмпириэнсийэ-күөн күрэс түмүктэннэ, кыайыылаахтар ааттара билиннэ.

Быйыл өрөспүүбүлүкэ бары улуустарыттан 44 хайысханан 1551 үөрэнээччи кытынна, 400-чэкэ эспиэр үлэлээтэ. Арктика, Өлүөхүмэ, Ленскэй улууһун оҕолоро үлэлэрин ыраахтан олорон көмүскээтилэр.

СӨ үөрэҕин уонна билимин миниистирин бастакы солбуйааччы Михаил Присяжнай: “Кыра кэмпилиэктээх оскуолалартан саҕалаан гимназия үөрэнээччилэригэр тиийэ бары бэйэлэрин көрдөрөллөрүгэр, атын оҕолору кытта билсэллэригэр кыах бэриллиэхтээх, хардарыта санаа атастааһыта баар буолуохтаах, салгыы сайдалларыгар мэктиэлэниэхтээхтэр. Бу барыта эһигини кытта үлэбит түмүгэ. Билигин “Инникигэ хардыы” кэккэ тэрээһиннэри хабар толору хамсааһын баарыттан үөрэбит” – диэн бэлиэтээтэ.

Тэрээһин үөрүүлээх түмүктэниитигэр экэниэмикэ билимин дуоктара, бэрэпиэссэр, Н.Э.Бауман аатынан Москватааҕы судаарыстыбаннай тиэхиньиичэскэй университет билимҥэ уонна сыыппара сайдыытыгар проректора, биисинэс-информатика кафедратын сэбиэдиссэйэ Павел Дроговоз: “Эдэр чинчийээччилэргэ салгыы ситиһиилэри баҕарабын, эһиги кырдьыктаах күөн күрэстэһиигэ кыайдыгыт. Хас биирдиигит күүстээх утарсааччылаах, кинилэр өрүү эһигини кытта сылдьыахтара. Күннэтэ кыһалыннаххытына, сыраҕытын уурдаххытына бу бүгүҥҥү кыайыыгытынан муҥурданыаххыт суоҕа” – диэн эттэ итиэннэ “Инникигэ хардыы” бырагыраама бочуоттаах бэлиэтин философия дуоктара, Билим Аччыгый академиятын ректора Василий Павловка, тыл билимин дуоктара, ХИФУ билимҥэ, инновацияҕа департаменын дириэктэрэ Нинель Малышеваҕа туттарда. 30 сыл устата “Инникигэ хардыы” бырагыраамаҕа туйгун сулууспатын, талааннаах, умсугутуулаах чинчийэр баҕалаах үрдүк көрдөрүүлээх үөрэнээччилэри бэлэмнээбитин, учууталлары, уһуйааччылары кытта үтүө түмүктээх үлэтин иһин М.Е.Николаев аатынан бас координационнай кииҥҥэ кыһыл көмүс дьупулуому (сал. М.М.Черосов) туттарда.

Бастыҥ үлэлээх эдэр чинчийээччилэргэ өрөспүүбүлүкэ уһулуччулаах академиктарын аатынан анал истипиэндьийэлэри, “Уопсастыбаннай талыы” куонкурус түмүгүнэн Саха сирин бас-көс тэрилтэлэрин аатыттан анал бириистэри туттардылар, Н.Г.Соломонов аатынан “Юниордар” күөн күрэс лауреаттарын, быйылгы үбүлүөйдээх «Инникигэ хардыы» кэмпириэнсийэ-күөн күрэс кыайыылаахтарын наҕараадалаатылар.

Чурапчы улууһун Сылаҥ орто оскуолатын 10-с кылааһын үөрэнээччитэ Вероника Трофимова тыа хаһаайыстыбатын сырьетун оҥорон таһаарыы уонна туһаныы сиэксийэҕэ “Оттон чэй: технологията, туһата, оскуолаҕа оҥорон таһаарыы кэскилэ” тиэмэнэн кыттан (сал. Л.С.Сивцева, билимҥэ сал. тыа хаһаайыстыбатын билимин дуоктара, АГАТУ бэрэпиэссэрэ К.М.Степанов) лауреат үрдүк аатын ылла. Вероника тустаах тиэмэнэн дьарыктаммыта номнуо төрдүс сыла эбит.

— Биһиги оскуолабыт 2020 сылтан от чэйдэри оҥоруунан дьарыктанар. Арктикатааҕы судаарыстыбаннай агротехнологическай университекка тыа хаһаайыстыбатын билимин дуоктара, пищевой технология уонна ас-үөл индустриятын кафедратын бэрэпиэссэрэ К.М.Степанов салайыытынан отторбутун чинчийбиппит. Элбэхтик органическай сыаналааһыны оҥорбуппут. Биһиги чэйдэрбитигэр С битэмиин элбэҕин билэн баран оҕолорго химическэй типтээх аскорбиновай кислота оннугар иһэрдэргэ санаммыппыт. Оскуолам оҕолоругар иһэрдэн көрбүтүм, ол түмүгэр оҕолор ыалдьаллара аҕыйаабыта. Күһүн-саас битэмиининэн хааччыйыы быһыытынан икки нэдиэлэ устата иһэрдэбит. Онон чэй оҥоруута кэскиллээх диэн түмүккэ кэлбитим. Билигин дьон доруобуйатын туһугар кыһанар, туһалаах бородууктаны атыылаһарга дьулуһаллар. Биһиги чэйбит туох даҕаны эбилигэ суох айылҕаҕа үүнэр дьиҥнээх оттортон оҥоһуллар, экологическай өттүнэн ыраас. Чэйбитин моонньоҕон, дьэдьэн, хаптаҕас, отон сэбирдэхтэрин, боҕоруоскай оту хомуйан оҥоробут.

Тиэмэм уустук, элбэх үлэ түмүгүнэн эрэ ситиһиллэр. Хас сайын аайы Улахан Күөл учаастакка мелисса олордобун. Биһиги оскуола учаастактаах, оҕолору үлэлэтэр. Онно үлэлээн сайынын хамнас аахсабын, таарыйа отторбун хомуйабын. Үксүгэр лааҕыр оҕолоро көмөлөһөллөр уонна учууталлар субуотунньуктууллар. 2022 сылтан оҥорбут чэйдэрбитин атыылыыбыт, — диэн үөрүүтүн үллэстэр.

“Инникигэ хардыы” кэмпириэнсийэ-күөн күрэскэ кыайбыт оҕолор салгыы дойду таһымнаах кэмпириэнсийэлэргэ, куонкурустарга кыттарга мэктиэлэннилэр.