Үчүгэй баҕайы дуу, үчүгэй бэйэлээх дуу?

Эһиги, күндү ааҕааччылар, Саха НКИХ биэриилэригэр “үчүгэй баҕайы” диэн этии сиэри таһынан хойуутук этиллэриттэн кулгааххыт сылайааччы дуо? Оннооҕор биир этиигэ үстэ, түөртэ хатыланар түбэлтэлээх буолааччы…

Саатар, ол тухары этээччи, кэпсээччи бэйэтэ истибэтэ, сүөлүргээбэтэ буолуо дуо? Суох быһыылаах. Биир бэйэм ньоҕойум оччо дуу, хайдах дуу, букатын тириим таһынан киирэр, кыйаханан, абаран барабын… Үчүгэй диэн тыл бэйэтэ үчүгэй буоллаҕа, онно тоҕо “баҕайы” баҕайыны сыбаан, холбуу этэллэрэ буолуой? Бу саха омук Улуу олоҥхоһута Арамаан Өлөксөйөп “Сылдьыбыт чахчылартан” диэн кэпсээнигэр (Сылдьыбыт сырыыларым, истибит чахчыларым. Дьокуускай: Смик-Мастер. Полиграфия, 2019. – 146 стр.)” … Мин ол сытан үчүгэй бэйэлээхтик утуйан хаалбыппын” – диэн суруйбутун ааҕан олус да үөрдүм! Ол иһин да өбүгэлэрбит барахсаттар уран тыл уустара, олоҥхо биһигин оҕолоро ама хайаан “үчүгэй” диэн тылга куһаҕаны холбуу тутан саҥарыахтарай? Онон олус үөрбүччэ, бу суруйуубун түбэһэн аахпыттары, мантан антах кэрэни, үтүөнү, үчүгэйи, туйгуну өссө киэргэтэн, тупсаран “бэйэлээх” диир буолуҥ диэн сүбэлиибин.  Ол аата “кэрэ бэйэлээх кыыс оҕо” (“кэрэ баҕайы кыыс оҕо” диэбэккэ), “үчүгэй бэйэлээх Далбар Хотун” (үчүгэй баҕайы Далбар Хотун буолбатын), туйгун бэйэлээх тустуук уол (туйгун баҕайы тустуук уол диэмиэххэ)… Итинник сүбэлээх буолабын.

Бу Уус Алдан Дүпсүнүттэн төрөөн-үөскээн тахсыбыт улуу олоҥхоһут Бөҕө уола Арамаан, оҕо эрдэҕиттэн олоҥхону, чабырҕаҕы, кырдьаҕастар сэһэннэрин-кэпсээннэрин, үҥкүү тылын (оһуокайы) таһааралларын сэргээн истэрин таһынан, биир да тылы түһэрбэккэ иҥэринэ сатыырын, эмиэ бу кинигэ 38 стр. маннык суруйбут: “…дьон айахтарыттан кыһыл көмүс тохторун ичигэстэһэр курдук саныыбын” – хайдахтаах суруйуунуй?! Чахчыта да төрөөбүт төрүт тылын таптыыра, ытыктыыра, ылынара бэрдиттэн итинник кэрэкэ тыллары ыһыктан, суруйан хааллардаҕа.

Улуу олоҥхоһут сиэннэрэ эһэлэрин кэриэһин толорон, бу сылларга үс бэртээхэй кинигэни күн сирин көрдөрбүттэрэ бүтүн саха тыллаахха кэрэхсэнэр бэлиэ буолар. Бу үс кинигэҕэ Бөҕө Уола суруйан хаалларбыт баайа барыта кэриэтэ киирдэҕэ, арай эрдэ издательствоҕа ыыппыт үлэлэрэ сүтэн хаалбыттарыттан улаханнык хомойбутун эпосовед-учуонай Пухов Иннокентий Васильевичка суругар ахтыбыта баар.

Наталья МОРДОВСКАЯ.