Үйэ саастаах Варвара Тимофеева

Сахабыт сиригэр тохсунньу томороон тымныыта сатыылаан турдаҕына, Куорунай улууһун ытык кырдьаҕас олохтооҕо,  тыыл, үлэ бэтэрээнэ Варвара Ивановна Тимофеева үйэ сааһын томточчу туолбутун улуус, нэһилиэк салалталара, олохтоохторо бэлиэтээтибит.

Бэлиэ күҥҥэ улуус баһылыгын солбуйааччы Сардаана Стручкова, улуустааҕы нэһилиэнньэ социальнай кэлим киинин салайааччыта Сандаара Заровняева, киин балыыһа кылаабынай бырааһа Егор Григорьев, Мытаах нэһилиэгин  баһылыга Иван Петров истиҥник эҕэрдэлээтилэр. СӨ Ил Дарханын эҕэрдэтин кытта “Үйэ саас” диэн түөскэ кэтиллэр бэлиэни кэтэттилэр, уһун үйэлээх дьоҥҥо олохтообут 1 мөлүйүөн солкуобайдаах сэртипикээти туттардылар. Онтон Куорунай улууһун, Мытаах нэһилиэгин ааттарыттан 100-түү тыһыынча солкуобайы анаатылар.

Сүүс саастаах Варвара Ивановна олоҕун сэгэтэн көрдөххө: уруккута Арҕаа Хаҥалас улууһугар гражданскай сэрии дуораана сүтэ илигинэ, Мытаахха Борго “Ксенофонтовщина” диэн аатынан историяҕа киирбит хамсааһын иннигэр 1926 сыллаахха тохсунньу  13 күнүгэр Бэс  Күөл түөлбэтигэр Мария Платоновна, Иван Лукич Тимофеевтар дьиэ кэргэҥҥэ күн сирин көрбүтэ. Варвара эһээхэй, орто дойду олоҕор бастакы хардыыларын оҥоруулара, ийэ тыллары таһааран саҥарыыта, ньулдьаҕай оҕо саастара Оҕуруктаах, Бэс Күөлэ сирдэринэн элэстэнэн ааспыттара.

Нэһилиэккэ олох-дьаһах оннун булан, бастакы сэбиэскэй дьаһаллары олоххо киллэрии соруктарынан холкуостар тэриллиилэрэ, оҕону үөрэххэ-сырдыкка угуйуу оҕо сыллара тиийэн кэлбиттэригэр, үрдүкү кылааска  үөрэнэ сырыттаҕына оччотооҕу сойуус дьонун олоҕун атыйахтаах уулуу аймаабыт 1418 хонуктаах уоттаах дойду сэриитэ саҕаламмыта, холкуостаахтар олохторо-дьаһахтара күн аайы ыараан испитэ, ол да буоллар кыайыыга эрэли сүтэрбэккэ нэһилиэк олохтоохторун үлэлэрэ туруктаах буолууларыгар күүскэ үлэлииллэрэ, маныаха оттооһуҥҥа бурдук хомуйуутугар оскуола оҕолорун кытта Варвара көмөлөһөрө.

Үөрэнэ сырыттаҕына, 1942 сыллааахха аҕата Иван Лукич бэбиэскэ тутан фроҥҥа барбыта, онон ийэтэ Мария Платоновналыын, икки балтынаан дьиэ кэргэни аһатар-иитэр тутаах киһилэрэ суох хаалбыттара.  Иван Лукич ити сыл балаҕан ыйыгар сураҕа суох сүппүтүн туһунан хара сурук кэлбитэ.

Ийэлэрэ Мария Платоновна Борго кииннээх тэриллибит “Ленин” холкуос  тутаах үлэһит этэ. Маарыйа ыанньыксытынан үлэлиирэ, үлэтигэр сүрдээх кыайыгас буолан бүтэрэн-оҥорон иһэрэ, сайынын быыһыгар оттуура, сэрии сылларыгар нэһилиэгэр хоһуун отчутунан биллэрэ,  оройуоннааҕы куонкуруска элбэхтик бастыыра. Маарыйа кэргэнэ сэриигэ өлбүтүн кэннэ харытын күүһүнэн оҕолорун ииппитэ.

Варвара үөрэҕин быыһыгар аҕата туһахха үөрэппит ньыматынан куобахтыыра, эбэтин сүбэтинэн иҥнибит куобаҕы ытыырын аһыммакка төбөҕө биэрэн өлөрөн дьиэтигэр илдьэ кэлэн дьонун үөрдэрэ.  “Сэрии саҕана биһигини, мытаахтары, куобах абыраабыта”, — диэн ахтар ытык саастаах киһибит.

Олох-дьаһах ыараханынан уонна ийэтигэр тирэх буолаары 7 кылааһы бүтэрээт, үлэһит буолбута. 1944 сыллаахха 7 кылаас үөрэхтээх кыыһы оччотооҕу нэһилиэгин салалтата сүрдээх эппиэтинэстээх үлэҕэ олохтоохтортон нолуогу хомуйууга агенынан үлэлэппитэ. Сэриигэ барыан иннинэ аҕата аты миинэргэ үөрэппит үөрүйэх кыысчаан Сиинэнэн, Ыарҕа-Күөлүнэн, Эргиһинэн, Дьиикимдэнэн, Борунан сылдьан араас көрүҥнэрдээх нолуоктары хомуйара. “Нэһилиэк олохтоохторо төһө даҕаны кырыымчыктык олордоллор, кыахтарынан төлөһөн иһэллэрэ,”— диэн билигин махтана саныыр. Биир  бириэмэҕэ бэриллибит былааннары аһара толороннор нэһилиэк сэбиэтинээн Афанасий Платонович Парфеновтыын биир ыйдаах хамнастарынан  наҕараадаламмыттарын туһунан архыып докумуона туоһулуур. Бу үлэтигэр 1947 сыллаахха диэри үлэлээбитэ. Онтон кэлин Бор детдомугар повар көмөлөһөөччүтүнэн, эт кэмбинээтигэр тутааччынан, оскуолаҕа, библиотекаҕа тех.үлэһитинэн, маҕаһыыҥҥа продавеһынан, охраннигынан, интэринээккэ завхоһунан, онтон хас да сыл биэнсийэҕэ тахсыар диэри олохтоох балыыһаҕа санитарканан үлэлээбитэ.

Варвара Ивановна сэттэ оҕо тапталлаах күн-күбэй ийэлэрэ. Кинилэр истэригэр сылгыһыт, култуура, учуутал, үүтү астыыр маастар, сибээс идэлээхтэр бааллар. Владислав сибээс хайысхатын үлэтин бэтэрээнэ, Иван СӨ тыатын хаһаайыстыбатын бэтэрээнэ бэлиэлээх, Раиса педагогическай үлэ бэтэрээнэ, Надежда үлэтинэн бэтэрээн, Мария СӨ култууратын туйгуна.

Варвара Ивановна үйэлээх олоҕун 21 сиэнэ, 30 хос сиэн, 1 хос-хос сиэн бигэтик салгыыллар. Сиэннэр араас ситиһиилэринэн эбээлэрин үөрдэллэр. Ол курдук, Сардаана Константинова -С.П. Данилов аатынан Бэрдьигэстээх орто оскуолатын,  Нарыйа Алексеева С.И. Тарасов аатынан Өрт орто оскуолатын математичекай кылааһын кыһыл көмүс мэтээлинэн бүтэрбиттэрэ.

Варвара Ивановна дойду олоҕор  олорбут, үлэлээбит биир үйэлээх дьоһун сааһынан Мытаах нэһилиэгин кэрдиис сылларын историятыгар бигэтик киирдэ.

Николай Осипов, Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Мытаах нэһилиэгэ