Үрүҥ халааттаах аанньаллар тиийбэттэр
![](https://sakha-sire.ru/wp-content/uploads/2024/05/chegien-e1716699560478.jpg)
Саха сирин куораттарыгар уонна улуустарыгар, Арктика ыраах сытар нэһилиэктэригэр мэдиссиинэ үөрэхтээх исписэлиистэр тиийбэттэрэ болҕомтоҕо ылыллар.Ити боппуруоһу соторутааҕыта СӨ Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) доруобуйа харыстабылыгар сис кэмитиэтэ ыыппыт парламент истиитигэр дьүүллэстилэр.
Өрөспүүбүлүкэбитигэр мэдиссиинэ үлэһиттэрин бэлэмниир орто да, үрдүк да үөрэх кыһалара бааллар. Балары үөрэнэн бүтэрбиттэр мэдиссиинэ тэрилтэлэригэр үлэлиэхтээхтэр, онон каадыр боппуруоһугар кыһалҕа суох дии саныахха сөп.
2019 сылтан “Доруобуйа харыстабыла” национальнай бырайыагынан сылга хастыы да балыыһа, биэлсэр-акушер пууннара тутуллан үлэҕэ киирэллэр. Ону таһынан, дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин сорудаҕынан мэдиссиинэ саҥа эбийиэктэрин тутар уонна балыыһалар материальнай-тиэхиньиичэскэй баазаларын тупсарар туһугар быйыл доруобуйа харыстабылын бастакы сүһүөх тэрилтэлэрин модернизациялааһын (ордук тыа сиригэр) салҕаныахтаах
2012 сылтан Саха сиригэр «Тыа сирин дуоктара» уонна «Тыа сирин биэлсэрэ» бырагырааманан 1300 исписэлиис тыа сиригэр уонна куораттарга үлэлиир. Онтон 2023 сылга Саха сирин мэдиссиинэтин тэрилтэлэригэр ити бырагырааманан 166 исписэлиис үлэлээтэ. Кинилэртэн 117-тэ – быраас, 49-һа – биэлсэр. Бу бырагыраамаҕа хабыллыбыт исписэлиистэр биэс сыл үлэлээтэхтэринэ, быраастар – 2, биэлсэрдэр 1 мөлүйүөнү ылаллар. Аҥаардас 2018 сылы ыллахха, быраастар ахсааннара – 417, орто сүһүөх звено үлэһитин ахсаана 892 киһинэн эбиллэ сылдьыбыта.
Доруобуйа харыстабылын сайыннарыыга онтон да атын бырагыраамалар, бырайыактар олоххо киллэриллэллэр. РФ бэрэсидьиэнэ Владимир Путин кулун тутар 1 күнүттэн тыа сиригэр үлэлиир мэдиссиинэ үлэһиттэрин хамнастара үрдүөхтээһин туһунан аныгы технологиялар пуорумнарыгар иһитиннэрбитэ, Ол курдук, 50-100 тыһыынча нэһилиэнньэлээх куораттарга быраастар хамнастарын таһынан, 29 тыһыынча солкуобай кээмэйдээх эбии төлөбүр ылыахтара, оттон орто сүһүөх мэдиссиинэ үлэһиттэригэр 13 тыһыынча солкуобай бэриллиэҕэ.
Барыта дьэҥкэ, идэ ылбыт киһиэхэ ааныҥ аһаҕас, хайа баҕарар улууска баран үлэлээ, идэҥ аналынан “үрүҥ халааттаах аанньал” буолан, бар дьоҥҥун абыраа, туһалаа диэх курдук.
Ол эрээри, бу үөһээ этиллибит барыта ыраас мууска ууран биэрии курдук буолбатах эбит. Быһата, эмчиттэр тиийбэттэрэ, балыыһаларга каадырынан хааччыллыы инникитин өссө сытыы боппуруоска кубулуйуон сөп.
Биир тыһыынчаттан тахса ыччат үөрэнэр буоллаҕына…
Биэс сыл иһигэр доруобуйа харыстабылын эйгэтигэр үөрэххэ киирэргэ миэстэ ахсаана 33,4% элбээтэ. Быйылгы үөрэх дьылыгар ити ахсааны өссө 10% улаатыннарар былаан баар. Онон үөрэххэ миэстэ уопсай ахсаана 1 тыһыынчаттан тахсыахтаах. Устудьуоннар мэдиссиинэҕэ үрдүк үөрэҕи М.К.Аммосов аатынан ХИФУ мэдиссиинэ институтугар ылаллар. Ону таһынан, СӨ Доруобуйа харыстабылын уонна Үөрэххэ, билимҥэ министиэристибэлэрин кытары Арассыыйа 12 сүрүн үөрэҕин кыһатыгар быраастары тус сыаллаах үөрэтии тэриллэр. Онтон мэдиссиинэ орто сүһүөх үлэһиттэрин Дьокуускайдааҕы, Алданнааҕы, Нерюнгритааҕы мэдиссиинэ кэллиэстэригэр уонна Жатайдааҕы тиэхиньикумҥа бэлэмнииллэр.
Ол эрээри, үөрэххэ киирбит ыччаттар ардыгар бэйэлэрин баҕаларынан үөрэхтэрин быраҕаллар. Тус сыаллаах дуогабары түһэрсэн үөрэммиттэр бары мэдиссиинэ исписэлииһэ буолбаттара эмиэ баар суол. Эдэр исписэлиистэр тус сыаллаах үөрэх дуогабардарынан ситэри үөрэммэттэрин төрүөтэ араас буолар, ол туһунан түмүллүбүт сибидиэнньэ суох. Онон билимҥэ олоҕурбут анаалыс оҥоһуллара уолдьаспыт.
Улуустарга каадырдар тоҕо тиийбэттэрий?
СӨ Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин чахчытынан, мэдиссиинэ каадырдара үлэлэриттэн уурайар төрүөттэринэн буолаллар:
– Олорор дьиэлэрэ суоҕа эбэтэр баар да буоллаҕына, тупсаҕай усулуобуйа көрүллүбэтэ, дьиэ тымныыта.
2024 сыл саҕаланарыгар өрөспүүбүлүкэ нэһилиэнньэлээх пууннарыгар мэдиссиинэ каадырдарын олорор дьиэнэн хааччыйыыга 970 киһи наадыйбытыттан, 378-һа – быраас. Кэнники сылларга ыраах сытар тыа сирин нэһилиэнньэлээх пууннарыгар олорор дьиэни тутуу боппуруоһа сытыытык турар. Онуоха Тутуу министиэристибэтигэр этэллэринэн, бу боппуруоһу быһаарар дьаһаллартан биирдэстэринэн “Мин Сахам сирэ – ХХI үйэҕэ” үтүө дьыала бүтүн өрөспүүбүлүкэтээҕи хамсааһын дьаһалларын олоххо киллэриигэ олохтоох бүддьүөттэргэ субсидиялары биэрии буолар.
Дойду Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Федеральнай Мунньахха туһаайбыт этиитигэр доруобуйа харыстабылыгар улахан болҕомтону уурбута. Владимир Путин чугастааҕы 6 сылга доруобуйа харыстабылын эбийиэктэрин тутууга, өрөмүөннээһиҥҥэ уонна сэбилээһиҥҥэ эбии триллион солкуобайдаах үп бэриллиэҕин туһунан иһитиннэрбитэ. Быраас амбулаторияларын уонна биэлсэр-акушер пууннарын тутуу бырагыраамата салҕаныахтаах.
– Олохтоох бүддьүөт таһымыгар исписэлиистэри өйүүр бырагыраамалар суохтара эмиэ харгыстыыр.
Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ мэдиссиинэ үлэһиттэригэр тупсаҕай оҥоһуулаах дьиэлэри элбэхтик тутарга уонна “Тыа сирин дуоктара”, “Тыа сирин биэлсэрэ” бырагыраамалары үбүлээһини улаатыннарарга этии киллэрэр.
Социальнай пуонда Саха сиринээҕи салаата 2023 сылтан 851 мөлүйүөн солкуобай суумалаах анал социальнай төлөбүрдэри мэдиссиинэ 12 тыһыынча үлэһитигэр ыыппыта. Мэдиссиинэ үлэһиттэригэр анаммыт социальнай төлөбүр — 2023 сыл тохсунньу 1 күнүттэн доруобуйа харыстабылын бастакы сүһүөх, оройуоннааҕы киин уонна учаастак балыыһаларын, «суһал көмө» үлэһиттэригэр хамнастарыгар эбии бэриллэр. Социальнай төлөбүр кээмэйэ — исписэлиис категориятыттан уонна тэрилтэ көрүҥүттэн көрөн, 4,5-18,5 тыһыынча солкуобайга тэҥнэһэр.
– Нэһилиэнньэлээх пууннарга инфраструктура суох. Тыа сиригэр чугас сытар нэһилиэктэри барыларын миэстэтигэр хабар курдук балыыһалар оҥорор өҥөлөрө элбиирэ, тэлэмэдиссиинэ барыларыгар киирэрэ буоллар, эдэр исписэлиис үлэтин наһаа ыарырҕатыа суоҕа эбитэ буолуо.
– Эдэр исписэлиистэр дьиҥнээх баар усулуобуйаҕа тулуйбаттар, онтон сылтаан идэбитин сыыһа талбыппыт диэн атын эйгэҕэ көһөргө күһэллэллэр. Онон, мэдиссиинэ үлэһитин статуһун өрө көтөҕүөххэ наада. Онуоха эдэр киһи быраас, биэлсэр идэтин туһунан эрдэттэн элбэҕи билэн, бу идэ эппиэтинэстээҕин толору өйдөөн, быраас буоларга дьулуһан туран киирэрин курдук үлэни оскуола саҕаттан ыытыахха сөбө буолуо. Олоххо көстөрүнэн, “кэскиллээх үөрэх”, “хамнастаах үлэ” эрэ диэн өйдөбүлүнэн, дьиҥнээхтии үөрэниэн баҕалаах киһи миэстэтигэр киирбит оҕо, хомойуох иһин, аҕыйаҕа суох. Ол түмүгэр үөрэхтэрин ыарырҕаталлар, ситэ үөрэммэккэ быраҕарга күһэллэллэр.
– Үлэлии тиийбит сирдэригэр тырааныспар ороскуота уонна бородуукта сыаната үрдүк. Өрөспүүбүлүкэ ыраах сытар улуустарыгар балыыһалар каадырынан толору хааччыллалларыгар, быраастар хамнастарын улаатыннарарга нэһилиэк, улуус баһылыктара быһаччы эппиэтинэһи сүгүөхтээхтэр.
Христина Черева, Абый улууһун олохтооҕо:
– Биһиги улууспутутар УЗИ, гинеколог-быраастар суохтар. Мин санаабар, олох хардыытынан сайдыы барыахтаах. Эдэр гинеколог-быраас кэлэрэ буоллар, олус учугэй буолуо этэ. Онуоха көрүөн-билиэн баҕалаах, тыа сиригэр үлэлээн сайдарга-үүнэргэ дьулуурдаах эдэр эрчимнээх быраас кэлэн үлэлииригэр усулуобуйа тэриллиэхтээх дии саныыбын. Хомойуох иһин, хотугу улууска сайдыыбыт бытаан, Куйаар ситимэ мөлтөх, ас-таҥас сыаната ыарахан.
Онон, биһиэхэ каадырдар кэлбэттэрин, тиийбэттэрин сүрүн төрүөтэ сайдыыбытыгар сытар дии саныыбын.
Сообщить об опечатке
Текст, который будет отправлен нашим редакторам: