“Көҥүл хотуур” эбэтэр былдьаһыктаах ходуһалар…

Өбүгэ саҕаттан ходуһа сирэ саха дьонугар улахан суолталаах. Ходуһа үүнүүлээх буоллаҕына, сүөһү-сылгы сылы тахсар ото баар буолар. Кэлиҥҥи сылларга дьон төрүт оттуур сирдэрин бэйэлэрин ааттарыгар оҥорторор буолбуттара. Оттон сорох улуустарга билигин даҕаны сири уларсык ылан оттууллар. Бу соторутааҕыта дьон оттуур ходуһатын ыйыппакка оттооһун түмүгэр тахсыбыт айдаан социальнай ситиминэн тарҕаммыта…

Буор Сыһыыга тахсыбыт айдаан

Былдьаһыктаах ходуһа сирэ — Муома улууһун Буор Сыһыы нэһилиэгин Маҥан Харах диэн алааһа.

Бу быһылаан тула Буор Сыһыы нэһилиэгин баһылыга Прокопий Семенович Федоров санаатын үллэһиннэ:

— Нэһилиэкпит 372 нэһилиэнньэлээх. Өрөспүүбүлүкэни бүтүннүү аймаабыт ходуһа сирин былдьаһыылаах видео туһунан этэр буоллахха, бу дьыала икки өрүттээх. Нэһилиэкпитигэр бас билиигэ киирбит ходуһа сирэ билиҥҥитэ суох. Арай “Победа” диэн СХПК эрэ бэйэтин аатыгар бас билэр сирдээх. Оттуур сирдэр уларсык эрэ бэриллэллэр. Биһиги билигин бары да ийэлэрбит, аҕаларбыт оттообут төрүт сирдэригэр оттуу сылдьабыт. Быйыл үүнүү үчүгэй. Сайын устата элбэхтик ардаан, арай ходуһалар уулаахтар. Мин сирим диэн туруорсар А. Е. Хабарова уонна Ивановтар икки ардыларыгар тахсыбыт мөккүөр оттуур-мастыыр үгүс дьону долгутара биллэр суол, сорохтор көҥүл хотуур диэн баар дииллэр да, мин оннугу истэ иликпин. Маҥан Харах алааһы эрдэ дьон оттуур этэ, Хабарова дьоно былырыын кыратык охсубуттар этэ. Ити алааска охсуллубут оту Хабарова ылбыт, онуоха оттообут оппутун былдьаата диэн Ивановтар утары үҥсүү түһэрбиттэр.

Дьиҥэ, бу дьыала икки өрүттээх, биир нэһилиэк олохтоохторо буолалларын быһыытынан эйэ-дэмнээхтик быһаарсыахтарын сөбө. Нэһилиэкпитигэр сир исписэлииһэ суох буолан, бу Маҥан Харах сир кимиэхэ уларсыкка сылдьарын туһунан улуус землустроителигэр сайаапка түһэрэн эрэ билэр кыахтаахпыт. Ону даҕаны, уларсыкка ылбыт болдьохторо ааспыта буолуо дии саныыбын.

Сир сокуонугар сурулларынан

Судаарыстыба уонна муниципальнай бас билиигэ сылдьар тыа хаһаайыстыбатын сирдэрэ дьоҥҥо оттуур ходуһа уонна мэччирэҥ быһыытынан уларсыкка (арыандаҕа) эрэ бэриллиэхтэрин сөп. Ол РФ Сир кодексатын от ыйын 24 күнүгэр 2022 cыллаахха тахсыбыт 10 ыст. 5 п. “Об обороте земель сельскохозяйственного назначения” диэҥҥэ суруллар. Ол эбэтэр, сүөһүлээх, сылгылаах дьон бары сири маннык уларсык ылан туһаныахтарын сөп. Сири оттооһуҥҥа уонна мэччирэҥҥэ уларсык ылыы болдьоҕо үс сыл буолар. Оттон тыа хаһаайыстыбатыгар оҥорон таһаарыыга уларсыы болдьоҕо үс сылтан 49 сылга диэри уһуон сөп. Сокуон хараҕынан, ыллыҥ да талбыт ходуһаҕар оттообутунан барар табыллыбат. Сири туһаныы төлөбүрдээх. Сир нолуога эбэтэр уларсык ылыллыбыт (арыанда) сир төлөбүрэ. Сири туһанааччы сокуон быһыытынан сири бэйэтин аатыгар суруйтарар. Өскөтүн, ходуһа сирэ баазаҕа уонна Росреестр каартатыгар ким да бас билиитигэр суруллубатах буоллаҕына, улуус эбэтэр нэһилиэк дьаһалтата сири көрдүүр киһиэхэ аккаастыыр бырааба суох. Ол гынан баран, ходуһа сирэ бас билиигэ суруллубатах буоллаҕына, бу сири куруук оттуур киһиттэн ылыахха сөп эбит. Тоҕо диэтэххэ, ходуһа сирэ докумуона суох, арыандаҕа суруллубатах, бас билиигэ киирбэккэ оттоно сылдьар буоллаҕына, административнай эппиэтинэскэ тардыллыахха сөп. Оттуур ходуһаны туһаныыга регистрацияны ааспыт арыанда дуогабара эбэтэр бас билии туһунан сибидиэтэлистибэ эрэ туоһулуур.

“Көҥүл хотуур” диэн тугуй?

“Көҥүл хотуур” диэн оттоммокко хаалбыт ходуһалары от кэмэ ааспытын кэнниттэн оттооһуну этэллэр. Бу көстүү урут саха дьонун суруллубатах үгэһэ буолара. Улуус таһымыгар, нэһилиэк иһинэн да болдьохтонон, ото тиийбэт дьоҥҥо ордон хаалбыт сирдэри оттотуу маннык ааттанара. Билигин бу үтүө үгэс тутуһуллар дуо?

Россельхознадзор Амур уобалаһынааҕы уонна Саха сиринээҕи салаатын сири уонна пестицид эргийиитин хонтуруоллуур салаа начаалынньыгын солбуйааччы Павла Адамова:

“Көҥүл хотуур” диэн официальнай сокуон суох. Хаһаайына суох эбэтэр муниципальнай сирдэри олохтоох дьаһалтаттан эбэтэр сири бас билэр, докумуоннаах хаһаайынтан көҥүл ылан эрэ баран оттонуллар.

Мэҥэ Хаҥалас улууһун дьаһалтатын сир үлэтигэр сүрүн исписэлииһэ Василий Бурнашев:

— “Көҥүл хотуур” диэн үгэс болдьоҕо араас улуустарынан араастаһар. Холобур, биһиги улууспутугар нэһилиэктэринэн былаан быһыытынан үллэриллэр. Болдьоҕо, кыраапыга оҥоһуллар. Ол курдук, быйыл биһиги улууспутугар оттоммокко хаалбыт сирдэри миэстэтигэр көрөн туһаҕа таһаарыы туһунан дьаһалы атырдьах ыйын 10 күнүгэр таһаарбыппыт. Улууспутугар уопсайа 30 оттуур нэһилиэктээхпит. Оттуур сирдэрэ арааһынай, сорох сирдэр ууга сыталлар, онон хаһан уута түһэн охсуллара эмиэ араастаһар. Онон биһиги дьаһалбытын (рекомендациябытын) нэһилиэк баһылыктара бэйэлэрэ көрөн хаһааҥҥыттан “Көҥүл хотууру” саҕалыылларын быһаараллар. Ол эрээри хаһаайыннаах эбэтэр уларсыкка (арыандаҕа) ылыллыбыт сирдээх хаһаайыттартан сөбүлэҥ ылан баран оҥоһуллар үлэ буолар. Холобур, ото тиийбэт киһиэхэ нэһилиэк баһылыга оттоммокко хаалбыт сири хаһаайынтан сөбүлэҥин ылан баран оттотор.

Ирина Константиновна, Дьокуускай олохтооҕо:

— Саха дьоно сир былдьаһан араастык айдаарсар сурахтарын, кэлин видеоларын көрөн киһи хомойор. Арҕаа омуктар курдук аһары харамнаһар соччото суох көстүү. Маныаха нэһилиэк баһылыктара барытын оттомноохтук быһаарыахтаахтар дии саныыбын. Дьон билбэтиттэн сыыһа хамсаныан сөп буоллаҕа.

Сергей Игнатьевич, (аата уларытылынна) Таатта улууһа:

— Маннык быһыы-майгы ханнык баҕарар улууска тахсыан сөп. Биир нэһилиэк иһигэр олорон ходуһа сирин былдьаһан өрөспүүбүлүкэни бүтүннүү аймыыр куһаҕан. Сир тиэмэтэ уруккуттан да айдааннаах буоларын истэбин эрээри, бэйэ икки ардыгар холкутук быһаарсыахха сөп дьыала буоллаҕа.