“Култуура сыла чаҕылхай түгэннэри аҕаларыгар эрэнэбит”

РФ бэрэсидьиэнэ Владимир Путин 2026 сылы Арассыыйа норуоттарын сомоҕолоһууларын сылынан биллэрбитэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр биллэриллибит Култуура сыла  биһиги киэн туттар уонна ис сүрэхпититтэн таптыыр, билинэр Саха национальнай тыйаатырбыт төрүттэммитэ 120 сылын бэлиэтиир  күнүгэр сөп түбэһиннэриллэн,  үөрүүлээх быһыыга-майгыга арылынна.

Тохсунньу 16 күнүгэр, Саха национальнай тыйаатыра тэриллибит күнүгэр, Б.Ойуунускай аатынан академическай тыйаатырга тобус-толору көрөөччү муһунна.

Бу үөрүүлээх күнүнэн бэйэлэрин эҕэрдэлэрин  РФ култууратын миниистирэ Ольга Любимова уонна Саха сирин Ил Дархана Айсен Николаев видео-сибээһинэн тириэртилэр.

Ольга Любимова   Култуура сыла өрөспүүбүлүкэ айар кэлэктииптэрин айымньылаах үлэҕэ өссө көҕүлүүрүгэр уонна Саха сирин дьиктилээхэй нэһилиэстибэтин саҥалыы көрөргө кыаҕы биэрэригэр эрэнэрин биллэрдэ.

Айсен Николаев биир дойдулаахтарыгар:

“Эһигини Саха национальнай тыйаатыра төрүттэммит күнүнэн, аан бастаан бэлиэтиир кэрэ-бэлиэ күммүтүнэн ис сүрэхтэн эҕэрдэлиибин.

Саҥа бырааһынньык — үгүс чаҕылхай артыыстарбытыгар биһиги ытыктабылбыт уонна кинилэр сыанаҕа бэриниилээх сулууспаларыгар махталбыт бэлиэтэ. Тыйаатыр биһиги тылбытын-өспүтүн уонна үгэстэрбитин харыстааччынан, устуоруйабыт сиэркилэтинэн уонна норуот кутунан-сүрүнэн буолар.

Өрөспүүбүлүкэбит  дойду биир ордук көхтөөх тыйаатырдардаах эрэгийиэнинэн биллэр. Биһиэхэ 11 идэлээх кэлэктиип култуура сайдыытыгар кылаатын киллэрэр уонна араас көлүөнэ дьону түмэр. Биһиги тыйаатырдарбыт ситиһиилэринэн, ол иһигэр “Кыһыл көмүс” мааска бириэмийэлэринэн уонна атын кэскиллээх бириэмийэлэринэн киэн туттабыт.

Биһиги тыйаатырдарбыт  бастыҥ испэктээктэрин өрөспүүбүлүкэҕэ эрэ буолбакка, өрөспүүбүлүкэ тас өттүгэр билинэллэр.

Бу үөрүүлээх күҥҥҥэ тыйаатыр төрүттэнэригэр уонна сайдарыгар үлэлэспит дьоммутугар, сыанаҕа уонна сыана кэтэҕэр үлэлиир дьоммутугар барыларыгар махталбын тириэрдэрбин көҥүллээҥ. Култуура сыла саҥа айар бырайыактары олоххо киллэрии, үрдүк ситиһиилэр уонна чаҕылхай кыайыылар кэмнэринэн буолуоҕар эрэнэбин. Хас биирдии саҥа испэктээк ускуустуба саҥа бырааһынньыгынан буола турдун, оттон тыйаатырдарбыт салгыы дьону үөрдэ, кинилэргэ эрэли саҕа уонна сырдыгы эрэ сыдьаайа туралларыгар баҕарабын”, — диэн эҕэрдэтин тириэртэ.

Саха академическай тыйаатырын дириэктэрэ Петр Макаров Саха национальнай тыйаатырын төрүттэммит күнүн-дьылын чопчулуурга улахан сыратын биэрбит уонна элбэх туомнаах “Саха тыйаатырын Антологиятын” таһаарарга  үлэтин, көмөтүн иһин, СӨ Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Александр Жирковка Махтал суругун уонна тыйаатыр сүрүн худуоһунньуга Лена Гоголева айбыт улахан  хартыынатын туттарда.

Бэйэлэрин эҕэрдэ тылларын тириэрдибит СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Сергей Местников уонна Александр Жирков Култуура сылын тэрээһиннэрэ Саха сирин элбэх норуотун култууратын тарҕатыыга, сырдатыыга, сайыннарыыга хайысхаланалларын бэлиэтээтилэр.

Өрөспүүбүлүкэ улуустарын уонна куораттарын култуураларын управлениеларын салайааччылара  Саха национальнай тыйаатыра төрүттэммитэ 120 сылынан бэйэлэрэ көҕүлээн, 1 мөл. 800 тыһыынча суумалаах сэртипикээти туттаран, көрөөччүлэр махталларын ыллылар уонна Ил Дархаҥҥа Култуура сылын биллэрбитинэн махталларын тириэртилэр.

СӨ Судаарыстыбаннай сүбэһитэ Андрей Борисов өрөспүүбүлүкэ култууратын уонна ускуустубатын диэйэтэллэрин ааттарыттан СӨ култууратын уонна духуобунай сайдыытын  миниистирэ Афанасий Ноевка Култуура бэлиэтин (дьөһөгөй төбөлөөх сэргэ) туттарда, ол эбэтэр бу күнтэн ыла Култуура сылын тэрээһиннэрэ саҕаланнылар. Андрей Борисов  Саха тыйаатыра Арассыыйаҕа биир саамай кырдьаҕас тыйаатырынан билиниллэрин астына бэлиэтээтэ (бу иннинэ Татарстан тыйаатыра этэ).

Афанасий Ноев: “Биһиги бүгүн Арассыыйаҕа биллэриллибит  Норуоттар сомоҕолоһууларын кытта Култуура сылын арыйдыбыт. Саха сирэ дойдуга култуура сайдыытыгар улахан тирэҕи уурар эрэгийиэннэртэн биирдэстэринэн буолар”, — диэн Култуура сыла Саха сирин үгүс ахсааннаах омугун сомоҕолоһуутун бэлиэтинэн буоларын бэлиэтээн туран, быйылгы сылга былааннары кылгастык билиһиннэрдэ.

Култуура сылын үөрүүлээх арыллыытынан өрөспүүбүлүкэ бары тыйаатырдара кылгас театрализованнай туруорууларынан эҕэрдэлээтилэр.

Тыйаатыр төрүттэммитэ 120 сылыгар аналлаах араас быыстапка уонна  култуура тэрилтэлэрин экспозицияларын көмөтүнэн бу күн үгүс көрөөччү тыйаатырдар устуоруйаларын саҥалыы арыйда, Култуура сылыттан тирэхтэнэн,  өссө элбэх саҥа саҕахтар арыллыахтарыгар эрэнэ хаалла.

БЫҺААРЫЫ:

1906 сыл тохсунньу 3 (16) күнүгэр уһулуччулаах уопсастыбаннай диэйэтэл  Василий Васильевич Никифоров-Күлүмнүүр көҕүлээһининэн, Петр Аммосович Охлопков-Наара Суох  “Бэрт киһи Бэриэт Бэргэн” диэн сахалыы тылынан аан бастакы олоҥхо туруоруллубута. Бу күнтэн ыла тыйаатыр төрүттэммитинэн ааҕыллар буолла.