Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүнэн эҕэрдэлиир

Ытыктабыллаах Саха сирин олохтоохторо!

Эһигини Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүнэн ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин! Бу саха бастакы лингвист учуонайа, сырдатааччыта Семен Андреевич Новгородов төрөөбүт күнүгэр анаан бэлиэтэнэр бырааһынньык биһиги духуобунай сыаннаспыт утума салҕанарын, норуоппут култуурата ураты баайын кэрэһилиир. Төрөөбүт тылбыт дорҕоонугар, өс хоһооммутугар, олоҥхобутугар өбүгэлэрбит үгүс үйэлээх устуоруйалара, олоҕу, айылҕаны, уопсастыбаны анаарыылара арылхайдык көстөр. Сурук-бичик баар буолан бу үйэлээх баайбытын салгыы чөл хаалларар кыахтаммыппыт, билии, литература, наука киэҥ аартыктара арыллыбыттара.

Дойдубут Президенэ Владимир Владимирович Путин Ыйааҕынан Россияҕа тыл эгэлгэтин өйүүргэ туһаайыллыбыт тыл судаарыстыбаннай бэлиитикэтин төрүттэрэ бигэргэннилэр. Саха сиригэр 135 араас омук бэрэстэбиитэллэрэ олороллор. Онуоха бүгүн биһиги иннибитигэр төрөөбүт тыллары харыстыыр уонна киэҥник тарҕатар, сыыппара технологиятын үйэтигэр булгуччулаах үстүрүмүөн буолалларын ситиһэр сорук турар.

Ол туһугар кэнники сылларга өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай уонна дьиҥ таһымнаах тылларын чөл хаалларарга уонна сайыннарарга туһуламмыт судаарыстыбаннай бырагырааманы үбүлээһин кээмэйэ икки төгүл улаатыннарыллыбыта уонна 2026 сылга 101 мөлүйүөнтэн тахса солкуобайга тэҥнэстэ. Ааспыт сылга олоххо киллэриллибит дьоһун бырайыактар ортолоругар «Саха тылын национальнай куорпуһа» иһитиннэрэр, ыйар-кэрдэр тиһик үлэтин саҕалаабытын, «Судаарыстыба дьаамсыктарын тыллара уонна култууралара» этнолингвистическай эспэдьииссийэ ыытыллыбытын, эбээн, долган тылынан норуоттар култуураларын уонна үгэстэрин туһунан уоннуу сиэрийэлээх ойуулуктар, «Саха сирин остуоруйалара» сахалыы ойуулуктар оҥоһуллубуттарын бэлиэтиэххэ сөп.

Биһиги төрөөбүт тылынан үөрэтэр бырайыактары, сыыппара технологияларынан оҥоһуллан тарҕанар медиаконтеннары уонна сыһыарыылары оҥорууну, үөрэх кинигэлэрин, босуобуйалары, ыйынньыктары, тылдьыттары уонна социальнай суолталаах национальнай литератураны таһаарыыны кыах тиийэринэн салгыы өйүөхпүт.

Үгэс быһыытынан бырааһынньык чэрчитинэн төрөөбүт тыл декадата тэриллиэҕэ. Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн быыстапкалар, дьыктааннар, национальнай-култуурунай холбоһуктар тэрээһиннэрэ, норуоттар икки ардыларынааҕы алтыһыы уруоктара ыытыллыахтара. Г.И. Варламова-Кэптукэ төрөөбүтэ 75 сылыгар анаммыт Хоту дойду төрүт олохтоох норуоттарын тылларын уонна фольклордарын Бүтүн Россиятааҕы научнай кэмпириэнсийэлэрэ, «Төрөөбүт тыл мелодията – өбүгэ кэриэс баайа» видео бырайыак, Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа, бэйиэт Муса Джалиль төрөөбүтэ 120 сылыгар анаммыт литература көстүүнэйэ уонна да атын тэрээһиннэр ыытыллыахтара.

Бу күн биһиги хотугу кыраайбыт норуоттарын төрөөбүт тылларын уонна суруктарын-бичиктэрин чөл хаалларарга уонна сайыннарарга сүҥкэн кылааттарын киллэрбит дьоммутун ураты махталынан ахтабыт-саныыбыт. Бүгүҥҥү күҥҥэ бэйэтин үлэтинэн төрөөбүт тылбыт кэрэтин, баайын тиэрдэр бар дьоммутугар истиҥ махталбын тириэрдэбин.

Төрөөбүт тылбыт тыыннаах буоллун, кэми кытта тэҥҥэ сайдан истин, айарга-тутарга кынаттаан үйэлэргэ дуораһыйа турдун!

Күндү доҕоттор! Төрөөбүт тылгытын харыстааҥ, киэн туттуҥ уонна бу барҕа баайы кэлэр көлүөнэҕэ тиэрдиҥ. Эһиэхэ үтүөнү уонна эйэни, этэҥҥэ буолууну уонна дьолу, ситиһиилэри уонна төрөөбүт тылбытыгар уостубат тапталы баҕарабын!

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана

Айсен Николаев.