«Чолбон» спутник оҕолорго космоһы үөрэтиигэ ааны арыйар

Саха сиригэр устудьуоннар оҥорбут бастакы спутниктара — «Чолбон» аппараат космоска тахсан, Сир үрдүнэн 510-550 килэмиэтир үрдүгүнэн көтө сылдьар. Бу спутнигы кытта Саха сириттэн бастайааннай сибээһи туталлар. 

«Спутникс» хампаанньа кэмиэрчэскэй  дириэктэрэ Анатолий Копик бу курдук кэпсээтэ:

— Аппараат бары тургутууну ситиһиилээхтик ааста. Камератын хаартыскаларын туппуппут. Саха сирин бастакы спутнига наукаҕа, үөрэҕириигэ, технологиялары сайыннарыыга чиэстээхтик сулууспалыаҕа диэн эрэнэбит. «Чолбон спутник СӨ Наука аччыгый академиятын космическай бырагырааматынан оҥоһуллубута. 2025 сыл ахсынньы 28 күнүгэр «Восточнай» космодромтан ракета көтөн, 550 килэмиэтир үрдүккэ Сир орбитатыгар таһаарбыта. Аппараат микроконтроллердардаах, гамма-спектрдаах, датчиктардаах, камералаах. Биһиги хампаанньабыт бары өттүнэн өйөбүлү, көмөнү оҥорор, — диэн эттэ.

Санатар буоллахха, бырайыагы СӨ Наукатын аччыгый академиятын уонна «Сириус» үөрэҕирии киинин иитиллээччилэрэ: Андрей Петров, Анатолий Антонов, Тимур Илларионов, Олег Петров уонна Артём Мардин оҥорбуттара. Андрей Петров, Артём Мардин бырайыак саҕаланыаҕыттан — идиэйэттэн олоххо киириэр диэри үлэлэспиттэрэ. Артем — ХИФУ устудьуона.  Онон Саха сирин бастакы спутнигын оҥорууга оҕолор үлэлэспиттэрэ икки бүк суолталаах.

Соторутааҕыта «Чолбону» СӨ Наука аччыгый академиятыгар биэрии үөрүүлээх сиэрэ-туома буолан ааспыта. Ол эбэтэр, спутнигы номнуо үлэлэтэн, быраактыкаҕа киэҥник туһаныы түһүмэҕэ саҕаламмытын бэлиэтиир. Ол кэмҥэ спутник Антарктида үрдүнэн көтө сылдьара.

— Биһигини кытта үлэлэһэр оскуолаларга космическай кылаастары уонна бөлөхтөрү арыйабыт. Оҕолор спутнигы кытта үлэлэһиэхтэрэ. Кинилэр  космическай аппарааты салайар, бырагырааматын уларытар, саҥаны айар кыахтаахтар. Бу биһиги сыалбыт-сорукпут буолар, — диэн Наука аччыгый академиятын дириэктэрэ Василий Павлов кэпсээтэ.

«Чолбон» спутник 1 киилэттэн ордук ыйааһыннаах, ол да буоллар, сөкүүндэҕэ 7,5 килэмиэтири көтөр кыахтаах. Хас да сылы быһа үлэлиирэ былааннанар. Кини хамсаныытын барытын Саха сириттэн инженердэр, үөрэнээччилэр уонна «Сколково» технопааркаттан исписэлиистэр күнүстэри-түүннэри көрөн, кэтээн олороллор.

Спутник космоска тахсаатын кытта Хаҥалас улууһун Чапаево бөһүөлэгэр баар СӨ Наукатын аччыгый академиятын ыстаансыйата «Чолбон» куйаар аппараатын кытта бастакы сибээһи олохтообута. Онон хас да сыллаах үлэ ситиһиилээхтик барбыта көстүбүтэ. Оҕолорго бу көтүү улахан долгутуулаах түгэн этэ.

Бу ситиһии Саха сирин ыччатыгар инженернэй үөрэтиигэ, космическай научнай-техническэй айар үлэҕэ суолу арыйар. Үөрэнээччилэр уонна устудьуоннар космическай аппараакка бэйэлэрин  бырагыраамаларын киллэриэхтэрин, араас эспэримиэннэри ыытыахтарын сөп.

Аан дойду радиолюбителлэрэ «Чолбонтон» 437.350 МГц  частотаҕа (позывной RS18S) сигналлары хабыахтарын сөп. Маны тэҥэ, анал саайтка киирэн, спутник түһэрбит хаартыскаларын,  SSTV-аккырыыккаларын көрүөххэ сөп: https://www.yksa.space/. «Чолбон» оҕолору үөрэтэр, научнай, радиолюбительскай үлэлээх.

«Чолбон» бырайыак СӨ Наукатын аччыгый академиятын, «Якутские космические системы» ХЭТ, «СПУТНИКС» ХЭТ сыраларынан, СӨ Үүнэр көлүөнэтин пуондатын, АЛРОСА, «Таас-Юрях нефтегаздобыча» тэрилтэлэр өйөбүллэринэн, олоххо киирэр кыахтаммыта.