Ааҕааччы суруйар: Ийэ дьоло

Мин Кириэс Халдьаайыга кэлиэхпиттэн Мария Фёдоровнаны оскуола остолобуойугар көрөрүм уонна учууталларга ураты ытыктабыллаахтык сыһыаннаһарын бэлиэтиирим. Оттон мунньахтарга даҕаны, көннөрү даҕаны түгэннэргэ Поповтар үөрэххэ, ордук ааҕар-суоттуур хайысхаҕа күүстээхтэрин мэлдьи истэрим.

Онтон кини аҕатын Федор Васильевиһы билбитим, саха тылын учууталлара кэбиниэппитигэр мустар идэлээх этибит. Онно хайаан даҕаны, үлэбитинэн уонна интэриэспитинэн чугас дьоммутун ыҥыран кэпсэтэр, сэлэһэр, туох эрэ саҥаны истэр, көрдүүр этибит.  Оннук түгэннэргэ Федор Васильевич саҥаран, Ойуунускай хоһооннорун өйтөн ааҕан бардаҕына ордук улаатан көстөрө. Кинини дьон-сэргэ “хаама сылдьар энциклопедия” диэн ааттыыллара. Ол курдук, тугу эмит ыйыттыҥ да, ханнык кинигэҕэ хаһыс илиискэ баарын кытта чуо-чопчу ыйан биэрэрэ.

Федор Васильевич Егоров кыраайы үөрэтээччи, кини аатынан билигин “Байаҕантай ааҕыылара” ыытыллар. Ону барытын эмиэ кыраайы үөрэтээччи, улуус дьокутаата Алексей Алексеевич Павлов тэрийэн ыытар. Фёдор Васильевич нэһилиэстибэтэ олохтоох кыраайы үөрэтэр түмэлгэ баар. Олохтоохтор кини нэһилиэстибэтиттэн элбэҕи билэллэр. Мария аҕатын олус үчүгэйдик көрөн-харайан көмүс уҥуоҕун көтөхпүтэ.

Алын кылаас учуутала буолуон баҕалаах Мария Попова,  “Оскуола – производство – үрдүк үөрэх” ыйыытынан (1970 сылтан төрөөбүт сиригэр) уһун кэмҥэ дайаарканан, продснабка, оскуолаҕа тэхиньиичэскэй үлэһитинэн үрдүктүк сыаналанар, ытыктанар.

Билигин  сынньалаҥҥа олорор. “Айгы” кулууп салайааччыта, иллэҥ кэмин туһалаахтык атаарар ийэ, эбэ.

Мария уон саастааҕар, алта  бииргэ төрөөбүттэр, ийэлэрин сүтэрбиттэрэ.    Оччолорго Мария бииргэ төрөөбүт  эдьиийэ уон икки саастааҕа уонна  түөрт-биэс, саҥа биирин туолан эрэр оҕолор аҥардас аҕаларыгар хаалаллар.  Кинилэр дьонноох-сэргэлээх буолан үтүө дьон буола иитиллибиттэрэ. Марияны  уонна кырачаан биирин туолан эрэр быраатын Өлүөхүмэҕэ ийэтин эдьиийдэрэ ылан ииппиттэр.

Мария Николайы кытта тохсус кылаастан биир оскуолаҕа, биир кылааска, биир паартаҕа олорон үөрэммиттэрэ. Николай аармыйаттан кэлбитин кэнниттэн ыал буолан, сэттэ оҕону төрөтөн, дьоллоох дьиэ кэргэн уйатын төрүттээбиттэрэ. Икки улахан оҕолоро устудьуон эрдэхтэринэ, Мария төһө да соҕотох хааллар, сэттэ оҕотун барытын атахтарыгар туруорбута. Сэттэ оҕо ийэлээх аҕаларын батан, математика, физика хайысхалаах идэлэри баһылаан, бары үлэһит, ыал дьон буоллулар. Улахан уол Коля радиофизик, аҕатын туйаҕын хатаран нэһилиэгэр электриктиир, кини уола Айтал электриккэ үөрэнэр, утум өссө да салҕанар. Мария Фёдоровна төһө да соҕотох хааллар сүөһүтүн-аһын уонча сыл тутан олорбута.

Дьиэ кэргэн иитиитигэр ийэлээх аҕа бэйэ-бэйэлэрин өйөһүүлэрэ, оҕолорун таптааһыннара, кинилэри биир сүбэнэн эйэлээхтик олоххо, үлэҕэ иитиитин саҕа дьол суох диэн эдэр ыалга сүбэтин тиэрдэр. Оҕону тапталга ииттэххэ оҕо махталлаах улаатарыгар саамай сүрүнэ эйэттэн тахсар диэн санаатын үллэстэр. “Эйэ, Таптал сир үрдүгэр баар буоллаҕына, ийэ ону көрөн  үөрэр, ийэ онтон дуоһуйар, ийэ онтон үйэтэ уһуур”, — диэн Мария Фёдоровна кэпсэтиибитин түмүктүүр.

Билигин Мария Федоровна элбэх сиэннээх, кэргэнин Николайы кытта оттубут алаһалара кэҥээн-тэнийэн иһэриттэн ийэ дьоллонор.

Харайданова Ирина, Кириэс Халдьаайы, учуутал, Арассыыйа суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ, магистр.