«Саха сирэ» хаһыат бүгүн тугу суруйда?

Биир үтүө күн үлэбитигэр тыаттан биир дьахтар киирэн кэллэ.  “Кыргыттаар, миигиттэн тахсан идэһэтэ ылыҥ, бэйэҕит дьаһайыҥ, ол оннугар иһэ-үөһэ,  хаана барыта босхо. Бэрт баҕайы буолбатах дуо?

“Оо, ол бэйэбит сүүскэ биэрэбит дуо? “ диэн ыйыппыппар, “биир эмэ охсон биэрэр киһини булуохпут. Бэйэҕит сүлүөххүт” диэтэ. Итинник кылгас кэпсэтии буолан ааспыта үлэбит хоһугар.  Бу этииттэн сылтаан, төбөбөр араас санаа киирдэ. Бээрэ, тыаҕа ити аата сүөһүнү сүүскэ биэрэр, астыыр-дьаһайар киһи суох буолбут буоллаҕа дуу? Өссө ааспыкка биир аҕам саастаах киһи “сүөһүлэрбин быйылгынан эһэбин, онон кэлэн идэһэҕитин талан ылыҥ, бэйэҕит астааҥ” дии турара. Сириттэн-уотуттан көрдөххө, Хаҥалас быһыылааҕа. Хата, ону көрөн баран, таах да сибиэ видеоҕа устубуттар дуу, аны түүн кэлэн сүөһүлэри далтан уоран барыахтара диэн куттана санаабытым. Кырдьык, араас буолуон сөп” итинник санаатын үллэстэн туран суруналыыс Женни Стрюкова “Сүүскэ биэрээччи көстүбэт буоллаҕа дуу?” диэн сытыы ырытыы матырыйаала билигин идэһэ кэмигэр үгүс киһи болҕомтотун тардыаҕа.

“Аллараа Бэстээх — Магадаан” туһаайыынан тимир суолун тутуу Томпо улууһун киинэ Хандыга — таһаҕас тиэйиитин хааччыйар  тирэх логистическай түмүк (узел) быһыытынан көрүллэр эбит.

— Сүрүн сорукпут ороскуоту аччатыы буоларын быһыытынан, араас хайысхалаах туһаайыылары үөрэтэбит. Биир оннук туһаайыынан Магадааҥҥа тиийиигэ Томпо оройуонун Хаандыгата уонна Өймөкөөн улууһун Томтор нэһилиэгэ буолаллар.  Улуус киинин Уус-Ньараны массыынанан сылдьыыга эрэ туһанар кыахтаахпыт. Бу эҥэр үрдүк хайалаах сир ньуура буолан, быһаччы таарыйбаппыт. Өймөкөөн улууһун Томтор нэһилиэгинэн ааһар маршрут тимир суол лиинийэтин уопсай уһунун кыччатар. Ол, биллэн турар, тутуу ороскуоттарын аҕыйатыыга быһаччы дьайар. Бүгүҥҥү күҥҥэ тимир суолу тутуу лиинийэтин бастакы этаабыгар — Хандыга бөһүөлэккэ диэри учаастакка болҕомтобутун уурабыт. Бу сири талыы сүрүн төрүөтэ — Алдан өрүһүнэн муоста тутуута.  Бу улахан тутууну ыытарга анал ирдэбилинэн геологическай чинчийиилэр буоллулар. Кэлэр сылга бу үлэ эмиэ салҕаныаҕа. Сорох сир учаастактара тимир суол ааһар буолан, тыытыллыбат “резервэҕэ” киирдилэр” диэн бүгүҥҥү хаһыакка «Саха сирин тимир суоллара» акционернай хампаанньа стратегическай сайдыыга генеральнай дириэктэри солбуйааччы Алексей Местников “Салайааччылыын кэпсэтии” рубрикаҕа кэпсэтиибэр санаатын үллэһиннэ.  Ааҕыҥ уонна сэргээҥ.

Быйыл Кэбээйигэ Олоҥхо ыһыаҕар сылдьан, нэһилиэктэр түһүлгэлэрин анаан кэрийэн, кинилэр баай устуоруйаларын, улуустарын дорҕоонноохтук ааттаппыт дьоннорун туһунан анаан үөрэппитим, билсибитим. Онно Тыайа түһүлгэтигэр киирэн, нэһилиэк түмэлин тэрийбит Екатерина Архипованы кытта билсэн, кини нэһилиэгин олоҕор биир ураты үлэни оҥорбутун истэн олус соһуйбутум. Санаан көрүҥ, Екатерина Яковлевна быраҕыллыбыт маҕаһыыны сөргүтэн, нэһилиэк түмэлин тэрийбит! Билигин «уустук кэм бүрүүкээтэ, дьиэ-уот тиийбэт, харчы суох» дии олорор кэммитигэр хайдах сир аайы кыаллыбат уустук боппуруос быһаарылынна? Маныаха түмэл салайааччыта Екатерина Архипова хоруйун бүгүҥҥү хаһыакка ааҕыҥ.

Аҕыйах сылынан атыыһыттар, буҕаалтырдар, тылбаасчыттар суох буолуохтара диэбиттэрэ быданнаата. Күн бүгүҥҥэ диэри бааллар. Билигин чугастааҕы уон-сүүрбэ сыл иһинэн ханнык идэлэр ирдэниэхтэрэй диэн элбэх киһи сэҥээрэр. Үс бастыҥ салаа саҥа идэлэрин суруналыыс Людмила Попова ырытта. Ааҕыҥ, сэргээҥ.

“Мэлдьи буоларын курдук, алтынньы ыйтан  Дьокуускай куоракка  араас тиэмэлээх кэнсиэртэр, атын куораттартан кэлэр артыыстар гостуруоллара хаһааҥҥытааҕар да элбиир. Этэргэ дылы, артыыстарбыт баалларын санаталлар, эҥин эгэлгэ эрэкилээмэнэн ыҥыра-угуйа тураллар. Барытыгар сылдьыахха баҕа баһаам да, сүһүөх эрэ уйбат буолбат эбит, хармаан эмиэ чарааһыыр. Урут да үбү-харчыны соччо аахсыбакка, артыыстарбыт кэнсиэртэригэр син сылдьан-сылдьан кэллэхпит буолуо. Ол эрээри, билигин хара маҥнайгыттан сыана үүнэ-тэһиинэ суох барбыта үгүспүтүн сөхтөрөр. Куораппытыгар тыйаатыр элбэх. Барыларын холобурдаабакка, бу сырыыга ырыаһыттар тустарынан санааларбын үллэстиэхпин баҕардым” диэн этэн туран,  суруналыыс Надежда Егорова,  киһи барыта “кырдьык даҕаны!” диэн саҥа аллайар бэртээхэй ырытыытын бүгүҥҥү хаһыакка хайаан да ааҕыҥ.

“Миэхэ, Нам улууһун Хамаҕаттатыгар, балаҕаммар элбэх киһи аат ылынаары кэлэр. Тарыыбыҥ төһөнүй дииллэр. Тарыып диэн суох. Барыта саха санаатынан буолар. Ааты халлаантан ылан мээнэ иҥэрбэппин. Кинилэр төрөөбүт дойдуларын, өбүгэлэрин, олохторун-даһахтарын, дьарыктарын туһунан истэн баран иҥэрэбин. Аныгы саха дьоно оҕолорун сахалыы ааттыыллар эрээри, араспаанньалара, аҕаларын аата нууччалыы буолан, куттарбыт ылымматтар. Ийэ, буор, салгын куттарбыт биир ситимнээхтик сылдьыахтаахтар. Кинилэр чөл буоллахтарына, киһи чэгиэнник сылдьар” диэн суруналыыс Ульяна Захарова матырыйаалыгар ким маннык санаатын тиэрпитин бүгүҥҥү хаһыаттан билиэххит.

Ити курдук, бүгүн “Саха сирэ” хаһыат олус интэриэһинэй, киһи аахтар ааҕа олоруох матырыйаалларын хайаан да ааҕыҥ диэн сүбэлиибин.