«Ситим» отонньуттара сир аһын туһунан хоһуйаллар

Үгүс саха дьоно саамай сөбүлүүр кэмнэрэ сайын диэтэххэ сыыспаппыт буолуо. Дьэ, кырдьык да сайын барахсан кылгас да буоллар, барыбытын ийэ тапталын кэриэтэ сылааһынан сылаанньытан, кууһан, маанылаан ааһар. Ол курдук, быйылгы сайын эмиэ куйаас күннэри, дохсун ардахтары, элбэх сир аһын билигин да бэрсэ турар. Дьэдьэннээбэтэх, отоннооботох киһи диэн суоҕун кэриэтэ буолуо.

Биһиги, «Ситим» көӈүл сойуус суруйааччылара, эмиэ сир астаан дуоһуйан, сир аһын туһунан хоһооҥҥо тиспиппитин ааҕааччылары кытта билиһиннэрэргэ сананныбыт.

«2024 сыллаахха дойдубар, Чурапчы улууһун Болтоҥо нэһилиэгэр дьэдьэннии сылдьан айыллыбыта уонна Сергей Протопопов дьүрүйэн ырыа буолбута. 2025 с. «Виктория-Саха» араадьыйатыгар сүрэхтэммитэ.

Дьэдьэннии барыахха

Эрдэлээн туруохха,
Дьэдьэннии барыахха,
Сайыммыт минньигэс
Отонун көрдүөххэ.
Оҥоойук тутаммыт
Тыаларбыт саҕатын,
От быыһын өҥөйөн
Кэрийэн көрүөххэ.

Сүрэҕи үөрдэннэр
Дьэдьэннэр үүммүттэр,
Минньийэ ситэннэр
Кытара буспуттар.
Көбүөрдүү тэлгэнэн,
Оһуордуу ыһыллан,
От ыйын маҥнайгы
Бэлэҕэ буолбуттар.

Ыаҕыйа толору
Дьэдьэни үргээммит,
Үөрүүлээх ырыаны
Дьиэрэтэ ыллыахха,
Сайылык дьиэтигэр
Сайыҥҥы куйааска
Сибэкки быыһынан
Дьэргэйэ хаамыхха».

Светлана Андреева-Маайа Сиэнэ

«Бу айымньыга отон туһунан суруйдум. Ис хоһооно — төрөөбүт дойду үүнээйитин олоххутугар туһаныҥ, айылҕаны, сири уоту харыстааҥ диэн санааттан ис санаабын тириэрдэбин…
Төгүрүк Сандалы үрдүгэр, мас кытыйаларга, ыаҕыйаларга тобус толору буспут отон, хас ыал аайы кутуллан турдун диэн баҕалаахпын. Отону хомуйуҥ, дьиэ кэргэҥҥит доруобуйатыгар туһаныҥ, чэгиэн-чөл, эйэлээх олоҕу, бары үтүөнү.

Отон

Ойор тэйэр күннэригэр
Ойуур саҕах тыаларбар
Оҥоойукпун толорон
Отон угун арыйан
Бөкүнүһэ кытаран
Бокуһан үүммүт олбохтоох
Күөх муох көбүөрдээх
Кытара көстөр оҕуруо
Ытарҕалыы иилиллэн
Ыксалаһа кэккэлэһэн
Эмдэй сэмдэй отоннор
Эйэргэлии мустаннар
Көбүөр оһуор ойуулаан
Көҥдөй сис тыаларыгар
Көрүдьүөс киэргэл буоланнар
Тэлгэммиттэр тулабар.
Туос ыаҕыйа иһиккэ
Тыа иһирэх ойуурга
Томточчу туолла отон.
Күһүҥҥү бэлэх утаҕын
Көбүөр күөрчэх ытыйан
Отон аһын амсайан
Оллоонноон олорон
Сандалы тула мустан
Күндүлүөх оҕуруо отон…
Олус күндү кыһыл отон
Оҕуруо курдук кутуллан,
Мас кытыйа иһигэр
Томточчу туолан
Амсайыҥ эрэ диэбиттии
Арылыйар күнү көрсөн
Сандалы үрдүгэр тэлгэннэ!»

Тамара Петрова Байаана Айыы Лыаҕа, Тойбохой

«Быйыл сайын олбуорбутугар үүнэр малина аһын өлгөмнүк бэристэ диэххэ сөп. Урукку кэмҥэ малиналыы диэн, ыраах баар сиргэ сатыы хааман тиийэр этибит уонна күнү быһа кыра иһити толороору сыралаһыы буолара. Былырыын сайын саҕанааҕы хаһыҥ мэһэйдээн үүнүү соччото суох этэ. Ол иһин, быйылгы сайыҥҥа махтанан туран, хоһоон хоһуйарга сананным.

Малиналаах сарсыарда

Сырдыгынан сыдьаайан,
Үрүӈ күммүт күөрэйдэ,
Сылааһынан биһиктээн,
Саргы дьаалы түһэрдэ.

Сарсыардаттан эрдэлээн
Малиналыы тахсабын.
Минньигэсчэй отону
Олуһун сөбүлүүбүн.

Сиппит-буспут сир аһын
Үөрэ-көтө хомуйуом.
Күн илгэтин иӈэрбит,
Малинаны хаһааныам.

Кыһыӈӈы кэһии буолан
Малиналаах барыанньа,
Сандалыны киэргэтиэ,
Сайыммытын санатыа.

Малиналаах сылаас чэй,
Таһаарыаҕа сылааны.
Айылҕабыт кэрэтэ,
Бу сайыммыт бэлэҕэ».

Сандаар Күн Сандаара

«Бу хоһоонум бэйэтэ айыллан таҕыста, айылҕа туһунан иэйиилэргэ чугаспын, дьыл хайа баҕар кэмин хоһуйарбын сөбүлүүбүн. Билигин сир аһа хомуллар кэмэ, тыаҕа сылдьан айылҕалыын алтыһан, санааларгын сааһылаан сынньанаҕын, кыһыҥҥыга сир астаан хаһааннаҕын. Ылыҥ, хомуйуҥ диэбиттии, айылҕа силигилии ситэн, отон арааһа үүнэн турара кэрэ да буоллаҕа. Айылҕабыт барахсан уйгу быйаҥыттан дэлэччи биэрэрэ киһи санаатын кынаттыыр, сайын кэлэн ааспытын кыһыннары амсайыахпыт турдаҕа.

Сайын уйгу быйаҥ бэлэҕэ

Солко күөххэ сууламмыт
Самаан сайын барахсан,
Сирин аһын тэнитэн,
Уйгу быйаҥ бэрсиэҕэ.

Отоннортон бастакынан,
Минньигэстэй амтаннаах,
Дьэдьэн буһан кыыһыаҕа,
Кэрэ кыыстыы тэтэриэ.

Киниттэн хаалсыбакка,
Киис тиҥилэҕэ,
Дулҕалартан быгыаҕа,
Дыргыл сыта тунуйуо.

Хаптаҕаспыт ыраахтан,
Кытарымтыйа кыыһан,
Оҕуруону санатан,
Көөчүктэнэ ыҥырыа.

Моонньоҕоммут көҕөрөн,
Винограды санатан,
Соҕурууҥҥу отоннуу,
Дьүөрэлэһэ үүнүөҕэ.

Сугун,сугун барахсан,
Көбүөр бэрдин тэлгэтэн,
Өрүстэри киэргэтэн,
Кытылларга дьаарбатыа.

Малинабыт тэтэрэн,
Кыра кыысчаан иэдэһинии,
Күҥҥэ мэлтэллэн,
Минньигэстэй барахсан.

Морошкабыт үрүҥ сибэкиттэн,
Уларыйа түмүллэн,
Отон буола кубулуйан,
Туундарабыт кэрэтэ.

Күһүн ортото саамай күндү
Кыһыл отон ситэн,
Битэмиинэ ситэн -тупсан,
Хомуйарга,хааһанарга уолдьаһар.

Отон,тэллэй ,эриэхэ быйаҥнаах,
Хара тыабыт барахсан,
Махтал буоллун Эйиэхэ,
Уйгу быйаҥ бэлэххэр».

Анна Хабарова-Айталы, Нам.

«»Кыһыл отоммут үөрүүтэ» хоһоонум тута сурулунна. Бэйэм күһүн, балаҕан ыйыгар төрөөбүт буоламмын күһүнү сөбүлүүбүн. Ол да иһин буолуо, күһүн оҕуруот үлэтин түмүгэ, сир аһын хомуйуу эмиэ сөбүлүүр хайысхаларым.

Кыһыл отоммут үөрүүтэ

Кытара буспут отоммун
Көрөммүн үөрдүм даҕаны,
Кэллэ дии көһүппүт күммүт
Күүтүүлээх көмүс күһүммүт!

Отоннуоҕуҥ дьэ доҕоттоор
Оҥоойугу томтотоммут,
Оҕолордуун уруулардыын
Оллоонноон олорон үргүөҕүҥ!

Кыһыҥҥыга хаһааныаҕыҥ
Күндү эмтээх отоммутун,
Барыанньалаан да ууруоҕуҥ
Барыбытыгар тиксиэхтиҥ.

Үөрэ-көтө тыабытыгар
Айылҕалыын алтыһыаҕыҥ,
Өлгөм отон аныырыгар
Айылҕаҕа махтаныаҕыҥ!

Светлана Иванова-Намыына (тута хоһуйуу)

Бүтэһигэр, биир улахан ойуун соторутааҕыта эппит тылларынан түмүктүөхпүн баҕардым.
«Маннык ардахтаах, быйаҥнаах сайын мээнэ бэйэтэ буола турар буолбатах эбит. Үчүгэй хайаан да ким эрэ элбэх сыраны ааһан, туох эрэ туһугар өлөн-охтон, ол кэннэ элбэх улахан алгыс ыытыллыбытын кэнниттэн буолар эбит». Бу сайын Харама хайатыгар, хаһан да маннык элбэх киһи тиийбэтэҕин тиийбиттэр, элбэх дьэдьэн үүммэтэҕин үүммүт холобура. Сорох дьон итинник ылла да мээнэ бэйэтэ буола турар дии саныыр, оннук буолбатах эбит. Ол иһин, бу ыстатыйаны, баҕар, элбэх киһи сэҥээриэ суоҕа, отон да отон, барыбытыгар баар диэбиттии. Ол иһин, киһини толкуйдатар тылларынан түмүктээтэҕим буоллун.

САНДААРА САНДААР КҮН бэлэмнээтэ