Сытыы, уоттаах тыллаах кириитик

Атырдьах ыйын 13 күнүгэр Эрчимэнниин холбоспуппут лоп курдук 55 сыла туолбута. Бу күн аҕабытын ахтан-санаан ааспыппыт.

Аҕабыт Егор Петрович Шестаков-Эрчимэн тулаайах буолан,  оҕо сааһа кыһалҕалаахтык ааспыта. Кини көнө майгылааҕа, амарах дууһалааҕа, аһыныгас сүрэхтээҕэ. Ийэтэ үөрэҕэ суох да буоллар, мындыр өйүнэн такайан ииппитэ. Эрчимэн ийэтин Парасковья Осиповнаны олус  таптыыра. Сааһыран да баран,  ийэтин туһунан кэпсээтэҕинэ,  уйадыйан хараҕа ууланан ылара. Эһэтэ Бүөтүккэ оҕонньор уус тыллаах, кэпсээннээх-ипсээннээх киһи эбит.  Бүөтүккэ оҕонньорго кэлэ-бара Өксөкүлээх Өлөксөй хонон-өрөөн ааһар эбит.
«Өксөкүлээх кэллэҕинэ,  оҕонньор хараҕа уоттанан, айаҕа аһыллан,  кэпсээнэ-ипсээнэ элбиирэ”, —  диэн Эрчимэн ахтара.
Дьиэҕэ-уокка ырааһы, дэлэй,  минньигэс аһы сөбүлүүрэ. Айар-суруйар үлэтигэр эрэсиимҥэ хааччахтаммат этэ.
Сарсыарда ахсын күөх хонууга хааман, сэрээккэлээн, этин-хаанын  уһугуннаран кэлэрэ. Кэлээт да суунан-тараанан,  сэттэ  чааска сарсыардааҥҥы аһылыкпытын аһыырбыт. Ол кэннэ үлэлиир хоһугар киирэн ааҕара, суруйара.  Лиэксийэлээх буоллаҕына,  үлэтигэр барара. Суох буоллаҕына — тигинэччи  үлэлиирэ. Эбиэттээн баран кыратык «нуктаан» ылара. Онтон лааппыга бородуукталаан кэлэрэ. Кэлэн баран,  эмиэ тренажёрунан дьарыктанара, гиирэ көтөҕөрө. Быыс-арыт булан,  оҕолорун кытта саахыматтыыра. Үлэлиир хоһугар киирэн суруйара. Киэһээ аһылыкка күө-дьаа кэпсэтэн астына аһыырбыт. Сахалыы-махалыы бүлүүдэни астыыры сөбүлүүрэ. Хаппыысталаах бэрэскини, сарсыарда отонноох күөрчэҕи олус таптыыра.
Аһылык кэннэ хаһыат ааҕарбыт, араадьыйа истэрбит, аахпыт кинигэлэрбитин ырытыһарбыт. Мин ааҕааччы, кини кириитик  хараҕынан. Миэхэ суруйарга сүбэ-ама биэрэрэ. Өрөбүллэргэ култуурунай сынньалаҥ буолара. Киинэҕэ, тыйаатырга сылдьарбыт.
Эрчимэн дьон мөлтөх өттүн хаһан да кэпсээбэт этэ. Суруйааччылар үчүгэй өрүттэрин эрэ кэпсиирэ. Атастара-доҕотторо ааммытын саппат этилэрэ: Суорун Омоллоон, Болот Боотур Моисей Ефимов,  Идэлги уо. д.а.  Кинигэ уларсаллара, күө-дьаа кэпсэтэн күйгүөрэллэрэ. Истиэххэ наһаа астык буолара. Киһи өй-санаа өттүнэн сайдара, Агафья Захарова, Сардаана  Ойунская, Дора Васильева сылдьаллара, кинигэ уларсаллара. Дьиэбитигэр баай, улахан  бибилэтиэкэлээх этибит. Кинигэ илииһин, бүк-тах тутары сөбүлээбэт этэ. Саамай таптыыр сирэ —  кинигэ маҕаһыына.
Бибилэтиэкэҕэ сылдьыбат этэ, наадалааҕа барыта дьиэбитигэр баара. Олохтон барбытын кэннэ муспут кинигэлэрбитин өрөспүүбүлүкэ бибилэтиэкэлэригэр  бэлэхтээбитим. Манна дьиэҕэ эргэрэ, сытан хаалыаҕынааҕар дьон туһаннын диэн. Элбэх бибилэтиэкэҕэ,  ол иһигэр Бүлүү Сыдыбылыгар, Таатта Уолбатыгар, Майаҕа, Белинскэй аатынан бибилэтиэкэҕэ, хоту эмиэ ыыттарбытым. Биирдиилээн дьоҥҥо элбэҕи бэлэхтээбитим.Аҕабыт төһө да биһигини кытта суоҕун иһин,  сүрэхпитигэр өрүү тыыннаах. Олоххо тугу ситиспиппит барыта киниэхэ ананар. Мин Эрчимэнниин 25 сыл
өйдөһөн-өйөһөн олорбуппут. Мин урут айымньытынан эрэ билэрим. Аан бастаан 1960 с. «Аргыс тыал»диэн кэпсээнин ийэбэр дорҕоонноохтук аахпыттаахпын. Бары дьиэнэн олус сэҥээрбиппит. Ол кэннэ оҕолорго «Oттойо Ойууһут»диэн хоһооннорун хомуурунньуга 1969 с.тахсыбыта. Олус үчүгэй иллюстрациялаах кинигэни иитээччи идэлээх буолан,  оҕо саадыгар ааҕан биэрбиппин оҕолорум астына истибиттэрэ.
Доҕоро Ефим Шапошников ойуулаабыт этэ. Иккиэн художественнай училищены бастакы выпуһунан бүтэрбиттэр.
Дьэ,  1971 с атырдьах ыйын 13 күнүгэр холбостубут. Билэрэ-көрөрө олус элбэх, олох хааһахтан хостуур курдук кэпсиир. Киһи төһө баҕарар истэн олоруох курдук. Олоххо да уопут бөҕө. Үөрэтэр.
Уоллаах кыыс оҕолонон дьоллонон сылдьабыт. Оҕомсоҕо диибин диэн, түүн оҕотун бэйэтэ көрөр. Мин сүрэҕим ыалдьар этэ.
Кэлин үчүгэйдик эмтэнэн үчүгэй буолбутум. Земфира Петровна Попова эмтээн үтүөрдүбүтэ. Махталым киниэхэ муҥура суох.
Бастакы поликлиника кэннигэр икки этээстээх мас дьиэ баара. Онно биэс сыл олорбуппут.  Киэҥ-куоҥ дьиэ этэ. Ол кэннэ толору хааччыллыылаах түөрт хостоох дьиэҕэ
көһөн кэлбиппит. Үлэлииргэ бары усулуобуйа барыта баар. Эрчимэн бытааннык,  хорутан үлэлиирин сөбүлүүрэ. Биир ыстатыйаны суруйарыгар бастаан матырыйаал мунньар,  онтон ааҕар, ол кэннэ дьэ суруйар. Кини ыстатыйалара уус уран айымньыттан итэҕэһэ суох үрдүк таһымнаах, ханнык баҕарар ааҕааччыны долгутар, итэҕэтэр күүстээхтэр. Эрчимэн саха ыччатыгар үрдүк үөрэҕи биэриигэ, айар үлэҕэ кынаттыырга улахан үтүөлээх. Кини Саха судаарыстыбаннай университетыгар  үөрэппит,  «Сэргэлээх уоттарыгар» такайбыт оҕолоруттан элбэх киһи суруйааччы буолла. Сэмэн Тумат, Ойуку, Саргы Куо норуот суруйааччылара буоллулар. Биллиилээх суруйааччылар: Урсун, Идэлги, Уйбаан Ойуур, Александра Григорьева уо.д.а.
Эрчимэн курдук киһи саха литературатыгар үйэҕэ биирдэ кэлэр.

Александра КАРДАШЕВСКАЯ-ХАРЫСТААНА