Уус Алдан улууһугар билим-быраактыка кэмпириэнсийэтэ буолан ааста

Балаҕан ыйын 26 күнүгэр, Уус Алдан улууһун Сэһэн Ардьакыап аатынан улуус устуоруйатын, кыраайы үөрэтэр түмэлигэр Бүтүн Арассыыйатааҕы “Айыы Таҥара (T’angiri)” уонна тенгрианствоҕа тимир ууһун кута” диэн ааттаах V билим-быраактыка кэмпириэнсийэтэ буолан ааста.

Тэрээһиҥҥэ бэлиитикэ билимин хандьыдаата, Аан дойдутааҕы Тенгри чинчийиитин пуондатын дириэктэрэ Лена Валерьевна Федорова, Казахстантан Архитектордар аан дойдутааҕы ассоциацияларын бэрэсидьиэнэ Серик Исаевич Рустамбеков, тыл билимин дуоктара, Тываттан Тенгри чинчийиитин аан дойдутааҕы пуондатын бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ Бичелдей Каадыр-оол Алексеевич, тыл билимин дуоктара, фольклорист Василий Васильевич Илларионов, тыл билимин хандьыдаата, Билим чинчийэр институтун старшай научнай сотруднига Светлана Дмитриевна Мухоплева, аан дойдутааҕы архитектура академиятын кэрэспэдьиэнэ Николай Алексеев, РФ, СӨ норуотун маастара, тимир ууһа Роман Готовцев — Мындыр Уус, Мэҥэ Хаҥаластан Анна Холмогорова, В.В.Алексеев аатынан Мүрүтээҕи уолаттар гимназияларын 10-с кылааһын үөрэнээччитэ Юрий Охлопков, Олоҥхо дьиэтэ этнокультурнай киин исписэлииһэ Матрена Герасимова, СӨ норуотун маастара Мария Петрова, ону сэргэ устуоруйа билимин хандьыдаата, Ил Түмэн бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Александр Жирков, тыл билимин дуоктара, Саха сирин духуобунаһын академиятын академига Борис Федорович Неустроев — Мандар Уус, религиоведения билимин дуоктара, Тываттан Ульяна Бичелдей, философия билимин дуоктара, бэрэпиэссэр, академик Казахстантан Сабина Аязбекова, философия билимин дуоктара, Алтайтан Ирина Жерносенко, Красноярскай кыраайтан психотерапевт быраас Матвей Алексеев, невролог быраас Елена Алексеева быһа сибээһинэн кыттыыны ыллылар. Маннык хабааннаах учуонайдар, чинчийээччилэр кыттан, кэмпириэнсийэҕэ киэҥ кэпсэтии таҕыста.

Пленарнай чаас сүрүн дакылаатынан бэлиитикэ билимин хандьыдаата, Аан дойдутааҕы Тенгри чинчийиитин пуондатын дириэктэрэ Лена Валерьевна Федорова оҥорон, Айыы итэҕэлэ уонна тимир ууһун култуурата быстыспат ситимнээхтэрин бэлиэтээтэ.

Салгыы Олоҥхо бухатыырдарын уобарастарыгар тимир ууһун суолтата, уус идэтин сиэрэ-туома, төрүт үгэскэ олоҕуран тимири уһаарыы, Тенгрианскай сурук-бичик, руналар философиялара, Тыва, Алтай, Казах уонна Азербайджан омуктарын тимири уһаарыыга былыргы ньымалара, Уус Алдан улууһун тимир уустара уо.д.а. тиэмэлэргэ дакылааттары иһиттилэр.

Түмүккэ, кыттааччылар норуот быһыытынан тыыннаах хааларбытыгар төрүт үгэһи, духуобунай сыаннастары өрө тутуу билиҥҥи кэмҥэ сүҥкэн суолталааҕын бэлиэтээн туран, VI-с кэмпириэнсийэни 2028 сылга ыытарга быһаардылар. Уус Алдан сиригэр тимир рудаларын хостуур сирдэри устуоруйа-археология өттүнэн дириҥэтэн чинчийэр үлэни салгыы ыытарга резолюция ылыннылар.

Кэмпириэнсийэ кыттыылаахтара салгыы Тойон Мүрү туонатыгар Сэһэн Ардьакыап аатынан улуустааҕы устуоруйаны, кыраайы үөрэтэр түмэл «Рудный след» диэн бырайыагын чэрчитинэн ыытылла турар тимири уһаарыыны баран көрдүлэр-иһиттилэр.

Тимир уустара түмэл үлэһиттэрэ тэрийбит эспэдииссийэлэрин Алдан төрдүн Таастаах үрэҕин уонна Тыаттыгы сирдэриттэн аҕалыллыбыт таас руданы уһаардылар. Манна Уус Алдан, Кэбээйи уонна Мэҥэ Хаҥалас улуустарын тимир уустара кэлэн, үс оһоҕунан күүстээх үлэни көрүстүлэр. Бу хас биирдии охсуу, хас биирдии күөрт күүһэ барыта өбүгэ ситимин салгыыр, үйэлэри уҥуордуур үлэ.

Уһаарыы ыытылла турар кэмигэр СӨ норуотун маастара, хомус ууһа Петр Куличкин — Быйаман Уус хомус оҥоһуутугар маастар-кылаас ыытта итиэннэ дьон көрөн турдаҕына оҥорон, айан таһаарбыт хомуһун Казахстантан кэлбит ыалдьыкка, Архитектордар аан дойдутааҕы ассоциацияларын бэрэсидьиэнигэр Серик Рустамбековка бэлэх уунна.

Түмүккэ кытаанах таастан өлгөм болгуо тахсыыта уус дьоҥҥо үөрүү өрөгөйө, ону көрөөччүлэр ытыс тыаһынан көрүстүлэр.

Уус Алдан улууһун тимир уустара 6 киилэ 150 кыраам, Мэҥэ Хаҥалас тимир уустара 6 киилэ 585 кыраам, Кэбээйи уустара 7 киилэттэн тахса, уопсайа 20 киилэттэн тахса тимир уһаарылынна.

Тимир уустара сыралаах үлэлэрин үтүө түмүктээҕиттэн үөрэн-көтөн, махтанан тарҕастылар. Төрүт үгэс салҕанар. Бу туһунан Уус Алдан улууһун дьаһалтатын пресс-сулууспата суруйар.