Айсен Николаев Арассыыйа субъектарын баһылыктарын Национальнай рейтинигэр ТОП-5 иһигэр киирдэ

Саха сирин баһылыга Айсен Николаев «Национальнай рейтинг» чинчийиитин түмүгүнэн, 2026 сыл балаҕан ыйыттан алтынньыга диэри Арассыыйа Федерациятын субъектарын баһылыктарын үлэлэрин сыаналааһыҥҥа төрдүс миэстэни ылла.

Рейтини «Рейтинг» диэн иһитиннэрэр коммуникация киинэ «Национальнай рейтинг» бырайыак чэрчитинэн бэлэмнээтэ. Рейтиҥҥэ бастакы миэстэни Татарстан Өрөспүүбүлүкэтин баһылыга Рустам Минниханов, иккискэ – Москва мэрэ Сергей Собянин, үһүскэ – Чечня Өрөспүүбүлүкэтин баһылыга Рамзан Кадыров ыллылар.

«Национальнай рейтинг» эспиэрдэрэ Саха сирин баһылыга Айсен Николаев үрдүк таһымҥа сылдьарын өссө төгүл бигэргэттилэр.

Аналитиктар санааларынан, бэлиитикэ чааһыгар уопсастыбаннай өйөбүл бэлиэтинэн Бырабыыталыстыба быыбарын (ЕДГ) түмүктэрэ буоллулар: «Биир ньыгыл Арассыыйа» федеральнай испииһэгинэн уонна биир мандааттаах уокуруктарынан эрэллээхтик кыайда, оттон 29-с нүөмэрдээх Саха сирин биир мандааттаах уокуругар Петр Шамаев кыайда. Бу түмүккэ эспиэрдэр ураты болҕомтолорун уурдулар: Саха сиригэр аныгы быыбардар устуоруйаларыгар аан бастаан «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа бэрэстэбиитэлэ биир мандааттаах уокурукка кыайда, ону ааһан кини кэнниттэн иһэр хандьыдааты 20 бырыһыанынан куоһарда. Эспиэрдэр Петр Шамаев анал байыаннай дьайыыга кыттыытын эмиэ бэлиэтээтилэр.

Айсен Николаев Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорумҥа көхтөөх кыттыыта таһаарыылаах буолла. Арассыыйа Арктикатын сайыннарыы сиэссийэтигэр Саха сирэ саҥа таһымҥа дуогабардары түһэрсэн, 180 млрд солкуобайтан тахса суумалаах 28 сөбүлэһиини баттаста. Олор истэригэр «Мохэ – Найба –Магадаан» норуоттар икки ардыларынааҕы тырааныспар көрүдүөрүн бэлиэтииллэр, бу көрүдүөр АТР дойдуларын уонна Трансарктическай тырааныспар көрүдүөрүн холбуохтаах. Бу хайысхаҕа Найбаҕа дириҥ уулаах таһаҕас терминалын тутуу уонна «Аллараа Бэстээх – Магадаан» тимир суолун бастакы түһүмэҕэр Магадаан уобалаһын кытта бииргэ үлэлээһин былааннара бигэргэннилэр.

Индустрия блогар «Полиметалл» ААУо-ны кытта Томпо улууһун Агылкы учаастагар вольфрам-алтан рудалары хостуурга уонна таҥастыырга бииргэ үлэлээһин кэҥээбитэ болҕомтону тарта – бу бырайыак тыһыынчаттан тахса үлэ миэстэтин таһаарыахтаах. Энергетикэҕэ Усуйаана улууһугар Кулаардааҕы баайдаах сири туһанан кыра кыамталаах таас чох генерациятын пилотнай бырайыагын саҕалааһын бэлиэтэннэ.

Социальнай уонна наука эйгэлэригэр муниципальнай улуустарга уонна Дьокуускайга энергия көдьүүһүн бырайыактарыгар Сберы кытта сөбүлэһии, ону тэҥэ Саха сиригэр Уһук Илин уокуругун АНА Арктика айылҕа-килиимэт киинин салаатын арыйыы туһунан дуогабар бэлиэтэннэ – бу инфраструктураны ирбэт тоҥ ириититтэн наука өттүнэн харыстыырга көмөлөһүөҕэ.

Эспиэрдэр Саха сирэ Хотугу муора суолун уонна Уһук Илин бүтүннүүтүн сыыппара ситимин тиһиктээхтик сайыннарарын бэлиэтииллэр.

Айсен Николаев федеральнай таһымҥа Арктикаҕа электроэнергияҕа уонна авиабилиэккэ баар тарыыптар тэҥэ суох буолууларын тиһиктээхтик көтөҕөр этиитэ сэҥээриини ылла. Бу кыһалҕаны федеральнай болҕомтоҕо ыларга уонна бүддьүөттэр икки ардыларынааҕы тэҥнээһин нөҥүө быһаарыллыытын кыаҕын үрдэтэргэ кыаҕы биэрдэ.

Өрөспүүбүлүкэҕэ саахалланар туруктаах дьиэлэртэн дьону көһөрүү тэтимэ эмиэ сэҥээриини ылла. Муниципалитеттар баһылыктарын сэбиэтин мунньаҕар алтынньы 15 күнүгэр 3 700-тэн тахса киһини көһөрбүттэрэ уонна 40 000 кв.м тахса иэннээх дьиэни киллэрбиттэрэ бэлиэтэннэ. Кэтээн көрөөччүлэр Уһук Илиҥҥэ бу саамай үрдүк көрдөрүү буоларын иһитиннэрдилэр.

Хотугу таһаҕаһы тиэйии туһунан отчуокка былааннаммыт уматык уонна аһылык 98%-на кэмигэр тиэрдиллибитэ мультимодальнай систиэмэ – өрүс, массыына уонна авиация – туруктаах буолуутун уонна олохтоох уопсастыбалары кытта көдьүүстээх бииргэ үлэлэһиини көрдөрөр. Маныаха эспиэрдэр Ленскэй уонна Өлүөхүмэ улуустарын олохтоохторо Өлүөнэ өрүскэ эрдэ турбут муус мэһэйдээн, табаар сорох көрүҥүн тиэрдиигэ тардыллыы туһунан үҥсэллэригэр болҕомтолорун уурдулар. Айсен Николаев бу кыһалҕаны билиниитэ, саппааһы хат үллэриитэ уонна социальнай суолталаах табаардары инники күөҥҥэ таһааран тиэрдиитэ үгүс кэтээн көрөөччүлэр кэмигэр уонна көдьүүстээх дьаһал быһыытынан сыаналаатылар.

Ростехнадзор Нерюнгритааҕы ГРЭС-кэ ыыппыт бэрэбиэркэтин кэнниттэн, тиийбэт комплектующайдары аҕалыы учуоттанан, үлэ кыраапыга бигэргэннэ. Эспиэрдэр бу Саха сирин баһылыгын суһал уонна чопчу салайар быһаарыыларын, кини иһитиннэрии өттүнэн аһаҕаһын уонна чөлүгэр түһэрэр дьаһаллары кытаанахтык хонтуруоллуурун бэлиэтээтилэр. Ону тэҥэ аналитиктар Айсен Николаев балаҕан ыйыгар бэнсиин сыаната эмискэ маассабайдык үрдээбитэ табыллыбатын туһунан этиитин сөптөөхтүк ылыннылар.

Санатар буоллахха, «Национальнай рейтинг» түмүктэрэ эспиэрдэр уопсастыбаларын бастыҥ бэрэстэбиитэллэрин ыраахтан олорон уонна сирэй көрсөн анкеталааһыннарын, ыйытыктар түмүктэригэр олоҕуран оҥоһуллар.