«Арктика. Муус хамсаата» — ыччат бэстибээлэ

Атырдьах ыйын 17-22 күннэригэр Ненецкэй автономнай уокурук Нарьян-Мар куоратыгар Бүтүн Арассыыйатааҕы ыччат экологическай пуорум-бэстибээлэ буолан ааста. Арктика эрэгийиэннэрин сайыннарыы боппуруостарыгар ыччаты тардар соруктаах пуорум-бэстибээлгэ экология, билим, култуура  уо.д.а. боппуруостарын  уонна бырактыычаскай кейстары дьүүллэстилэр.

Пуорумҥа Арассыыйа 62 эрэгийиэниттэн 300-тэн тахса кыттааччы, волонтердар уонна эспиэрдэр кэллилэр. Сүрүн тиэмэ – Арктиканы 11 хайысханан (экология, үөрэх, мэдиссиинэ, биисинэс, култуура, ыччат бэлиитикэтэ, медиа, куттал суох буолуута, туризм, успуорт  уонна судаарыстыбаннай салайыы) салайыы.

Сүрүн соруктартан биирдэстэринэн дойду хотугу оройуоннарыгар ыччат тардыһарын курдук олох хаачыстыбатын Арктикатааҕы стандардын оҥоруу буолла. Пуорум-бэстибээли ыччат дьыалаларыгар федеральнай агентство, Ненецкэй автономнай уокурук дьаһалтата уонна “Ыраас Арктика” автономнай кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэ (АНО) тэрийдилэр.

Пуорум кыттыылаахтара “Ыраас Арктика” федеральнай бырайыакка кыттан, Печора  пляһын таһын ыраастаатылар, Арктика сирин-уотун сайыннарарга этиилэрин киллэрдилэр, “Ыраас Арктика” эспэдииссэйэ кыттарга баҕаларын биллэрдилэр.

Саха сирин Арктикатын улуустарыгар  кэнники кэмнэргэ улахан болҕомто ууруллар. Туох барыта сиртэн-уоттан, тулалыыр эйгэттэн саҕаланар диир буоллахха, Арктикаҕа дьону тардыы сири-уоту ыраастааһынтан, ыраас эйгэни олохтооһунтан  саҕаланар.

СӨ Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) Хотугу сир аҕыйах ахсааннаах төрүт норуоттарын боппуруостарыгар уонна Арктика дьыалаларыгар кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Елена Голомарева:

-Биллэрин курдук, өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана Айсен Николаев дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит  “Ыраас Арктика” диэн экология федеральнай бырайыагын алтыс сезонун саҕаламмытынан биллэрбитэ. Сезон бу атырдьах ыйын 24 күнүгэр Өлөөн сэлиэнньэтиттэн саҕаланна. Маннык киэҥ хабааннаах тэрээһиннэр Арктика 11 нэһилиэнньэлээх пуунугар тэҥинэн саҕаланнылар. Онон 2021 сыл Булуҥ улууһун Тиксии бөһүөлэгиттэн саҕаламмыт бырайыак географията кэҥээн, кыттааччылар ахсааннара элбии турар. “Ыраас Арктика” аата да этэрин курдук, аахсыйа сүрүн соругунан Арктика сирин-уотун хас эмэ сыл сыппыт   тимиртэн, бөхтөн-сыыстан ыраастааһын буолар.

Өлөөн улууһугар 2 гектардаах сири ыраастаатылар: 30 туоннаттан тахса тимири, мас тобохторун, пластик, өстүөкүлэ иһиттэри уо.д.а. бөх тоҕор полигоҥҥа тиэйдилэр. Онон, Арктиканы ыраастааһын манна дьону олохсутарга үчүгэй саҕалааһынынан буолар.

Ыччат Арктиканы ханна эрэ ыраах, олус ыарахан усулуобуйалаах дойду курдук саныыра кистэл буолбатах. Ол төрүөтүнэн  Арктика үгүс улуустарыгар  ханна эрэ суол-иис суох мөлтөҕө, маҕаһыыннарга ас-үөл, табаар сыаната үрдүгэ,  тырааныспар ороскуота улахана, саҥа тутуулар аҕыйахтара  уо.д.а. буолаллар. Ол гынан баран, балаһыанньа тупсар. Арктикаҕа олох-дьаһах тупсарыгар ыччаттар тус кыттыылара, көҕүлээһиннэрэ наада. Ол иһин,  ити Нарьян-Марга буолбут курдук  пуорумнар, араас аахсыйалар биһиэхэ ыытыллаллара  Арктикаҕа дьон олохсуйарын көҕүлүүргэ олус туһалаах буолуоҕар эрэнэбин. Биһиэхэ эмиэ муус хамсаан эрэр.