Өлүөнэ күргэтэ: иккис коффердам хаҥас кытылтан уҥа кытылга туораата

Бу сарсыарда 6 чааска Дьокуускай куорат үрдүнэн нуурал чуумпу сатыылаан турдаҕына, Өлүөнэ эбэ Табаҕа тумуһун кытылыгар ураты, улахан суолталаах тэрээһин буолла.

Сарсыарда күн тахсыыта Өлүөнэ күргэтин тутуу хаҥас кытылыгар кытылга тахсар коффердамы үс буксирынан состорорго анаан бэлэмнээтилэр. 5 аҥар чааска Саха сирин устуоруйатыгар киирэр, аан дойдуга ханна да суох ирбэт тоҥ усулуобуйатыгар тутуллар улуу күргэ биир сүрүн пилонун акылаатын түһэрэр туһугар, уу анныгар үлэлииргэ аналлаах улахан коффердамы өрүс хаҥас кытылыгар таһаарыы түгэнэ саҕаланна. Биэс мэндиэмэннээх дьиэ саҕа коффердамы ууга киллэрии – бу хас да ыйдаах бэлэмнэниилээх үлэ түмүгэ уонна бүтүн Уһук Илин тырааныспарын ситимин сайдыытыгар саҥа кэрдиис кэм саҕаланыыта буолар.
Өлүөнэ күргэтэ – бу көннөрү күргэ буолбатах. Бу -50 кыраадыс тымныыга, сир ньуурун түллэҥнээһинэ уонна күөгэҥнээһинэ күүстээх, үйэлэр тухары ирбэт тоҥноох сиргэ тутуллар аан дойдуга бастакы вантовай,  кытаанах ыстаал торуостарга ыйанар күргэ буолар.

Бүгүҥҥү бэлиэ түгэн туһунан «ВИС Строй» ХЭУо тутууга дириэктэрэ Антон Крупнов үлэ хайдах баран иһэрин туһунан кэпсээтэ: «Коффердамы көһөрүү былаан быһыытынан ааста. Биһиги эрдэттэн бэлэмнэммиппит, барытын бэрэбиэркэлээбиппит. Күммүт-дьылбыт да туран биэрэн, этэҥҥэ барыта ааста. Техника үчүгэйдик үлэлээтэ. Экипажтар, сотрудниктар туруоруллубут соруктары сөптөөхтүк толордулар. Ол аата, барыта штатнай эрэсииминэн, ыарахаттара суох ааста. Коффердамы соһууга 3 суудуна туһанылынна: иккитэ 2000 ат күүстээх уонна биир маневрдуур буксир 800 ат күүстээх. Үрдүгэ 17,5 миэтэрэ уонна кээмэйэ 35х24, ньолбоҕор быһыылаах. Түгэҕэр турдаҕына, кэлэр нэдиэлэттэн драгировкалааһын үлэлэрэ саҕаланыахтара. Коффердамы уу таһымын тутарга уонна драгировкалааһын кээмэйин аҕыйатарга икки ардыларынааҕы туочукаҕа таһаарбыппыт. Былаан быһыытынан, от ыйын бүтүүтэ коффердамы бырайыактаах балаһыанньатыгар туруоруохпут.

«ВИС» бөлөх суол-муоста тутуутун бырайыагын генеральнай дириэктэри солбуйааччы Антон Гурьянов олус улахан суолталаах үлэ оҥоһуллубутун бэлиэтээтэ:
«Бу улахан суолталаах түгэн буолар, тоҕо диэтэххэ, бу бастакы, уустук түһүмэх — коффердамы таһаарыы. Эһиги көрбүккүт курдук, улахан састааптаах бэйэбит суудуналарбыт кытыннылар. Көһөрүү ситиһиилээхтик ааста, биһиги онтон астынабыт. Бу биһиги салгыы үлэни ыытарбытыгар кыаҕы биэрэр. Ону тэҥэ, бу, арааһа, сүрүннээн боруобалыыр бастакы холонуу курдук буолар, тоҕо диэтэххэ, биһиги коффердамы аны салгыы бырайыагынан көрүллүбүт балаһыанньатыгар илдьэр былааннаахпыт. Коффердамы онно туруоруу, үлэни салгыы ыытыы буолуоҕа.
Бу бэлэмнэнии саҕаланыаҕыттан уонна коффердам уҥа кытылга тиксиэр диэри 5 чаас үлэ барда. Коффердамы таһаарыыга, уопсайа 50-ча киһи сырытта.
Кыһын металлоконструкциялары бөдөҥсүтэн таҥыы ыытыллыбыта. Иһигэр улахан үлэ оҥоһуллубута. Онно номнуо бетон билиитэ арматураламмыт турбалара туруоруллубуттара, онон иһигэр киирдэххэ, коптер көстөр. Онон бу барыта кыһын оҥоһуллубута».
Бу Арассыыйа Бэрэсидьиэнин сорудаҕынан «Олох инфраструктурата» национальнай бырайыак чэрчитинэн тутуллар бырайыак. Саха сирин Бырабыыталыстыбата уонна «ВИС» бөлөх концессионнай сөбүлэҥинэн олоххо киллэриллэр бу күргэ Транссибиир уонна Байкал-Амур магистраллларын Хотугу муора суолун кытта холбуохтаах.
Коффердамнар – бу тутуу сүрүн технологическай «аптаах» ньымалара. Өрүс халааннаан, муус устар кэмигэр да үлэлэри тохтоппот туһуттан, бу тимир конструкциялар ууну тутан, өрүс түгэҕэр кураанах «хонуулары» үөскэтэллэр.
Конструкциялар кээмэйдэрэ сөхтөрөр: киин пилон (9 №-дээх) коффердама: диаметра 46 м, үрдүгэ 17,32 м (5 мэндиэмэн), ыйааһына 2835 туонна. Онтон ойоҕос пилоннар (8 уонна 10 №-дэр) коффердамнара: ыйааһыннара 1707 туонна. Уҥа кытылга турар пилон (10 №) коффердама – 2203 туонна.

Тэрээһин саҕаланыыта чаһы лыһыгырыыр тыаһын курдук чуолкай этэ. Уопсайа 4800 ат күүстээх үс буксир бэлэмнэммититтэн иккитэ инники өттүттэн быаларын тардан, биирэ кэнниттэн анньан бардылар. Чаас аҥаара курдук бириэмэ иһигэр, 2,3 км усталаах сири 2,5 км/ч түргэннээхтик айаннаан, сүүнэ улахан тимири кытылга аҕалбыттара.
Биэрэккэ 120 исписэлиис куттал суох буолуутун хааччыйан, үлэлэрин толордулар. Коффердамы кытылга аҕалан, дьаакырдарга уонна атахтарга иҥиннэрэн баран, «плавучай» турукка хааллардылар.
«Түүҥҥү эпэрээссийэ ситиһиитэ – бары хамаандалар биир сомоҕо буолан үлэлэспиттэрин түмүгэ», – диэн салайааччыта түмүк оҥордо.
Коффердам иккис аҥаарыгар диэри, ол эбэтэр 2026 сыл от ыйыгар диэри, ууга уста сылдьыаҕа. Онтон дьаама хаһыыта бүттэҕинэ, кинини бырайыактаах миэстэтигэр (уҥа кытылтан 300 м тэйиччи) илдьиэхтэрэ уонна атахтарын чиҥэтэн биэриэхтэрэ. Ол кэнниттэн саамай эппиэтинэстээх түһүмэх – конструкцияны ууга тимирдэн, өрүс түгэҕэр олордуу саҕаланыаҕа.
Иһигэр буровой установкалар киирэннэр, пилон акылаатыгар анаммыт атахтары үүттүөхтэрэ. Бу пилон анныгар барыта 102 устуука 40-тан тахса миэтэрэлээх атахтар түһүөхтэрэ. Атахтары бетоннаан баран, иһиттэн ууну барытын оботторон, бетон билиитэни кутуохтара.
Бу эпэрээссийэ бүтүн Өлүөнэ күргэтин (муостатын) тутуутугар биир сүрүн хардыынан буолар. Күргэ уопсай уһуна 4,6 км, оттон киин пилон үрдүгэ рекордка киирэр – 284,5 м тиийиэҕэ. Баараҕай тутуу силигэ ситтэҕинэ күргэнэн Саха сирин мөлүйүөнүнэн олохтооҕо сылы эргиччи куттала суох айанныыр кыахтаныаҕа. Маны таһынан, бу тутуу Уһук Илин экэнэмиичэскэй сайдыытыгар сүдү оруоллаах: Илинтэн Охотскай муора кытылыгар диэри саҥа тырааныспар көрүдүөрэ аһыллыаҕа.

Хаартыскаларга Сайаана Львова түһэриитэ