Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтата 25 сылын бэлиэтээтэ

Бүгүн Дьокуускайга Бырабыыталыстыба дьиэтигэр, Федеральнай уу ресурсаларын ааҕыныстыбатын Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтата тэриллибитэ 25 сылыгар аналлаах үөрүүлээх тэрээһин буолла.

Бу суолталаах бэлиэ күнүнэн кэлэктииби уонна бэтэрээннэри эрэгийиэн уонна федеральнай биэдэмистибэ салалталарын бэрэстэбиитэллэрэ эҕэрдэлээтилэр.

Үөрүүлээх тэрээһини Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтатын салайааччыта Петр Аргунов эҕэрдэ тылынан аста. Салгыы Федеральнай уу ресурсаларын ааҕыныстыбатын салайааччытын солбуйааччыта Татьяна Бокова, СӨ Федеральнай иниспиэктэрэ Денис Диких, СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы э.т. Николай Бочков, Ил Түмэн дьокутаата, Сир сыһыаннаһыыларыгар, айылҕа баайыгар уонна экологияҕа сиис кэмитиэт салайааччыта Андрей Находкин, Дьокуускай куорат Дууматын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Феликс Романов, Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтатын 2010-2019 сс. Салайааччыта, билигин СӨ Быыһыыр сулууспатын начаалынньыга Иннокентий Андросов, о.д.а. тыл эттилэр.

«Бүгүн чахчы ураты күн,  Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтата 25 сылын үөрүүлээхтик бэлиэтээри муһуннубут. Миэхэ бүгүн манна турарым улахан чиэс уонна үөрүүлээх. Бу кэллэктиипкэ утумнааһын баар, үгэстэр оннунан хаалаллара, мунньуллубут уопут эдэрдэргэ бэриллэрэ олус улахан суолталаах. Сөмөлүөтүнэн көтөн иһэн эһиги Улуу Өлүөнэ эбэҕит кырдьык даҕаны уһунун, долгуһуйа устарын сөҕө көрдүм. Эһиги хаһаайыстыбаҕытыгар өссө Халыма киирэр.   Маннык тыйыс тымныылаах килиимэттээх усулуобуйаҕа үлэлээһин хайҕаллаах, кэллэктиип үлэтин сөптөөхтүк кыайар, ону Федеральнай уу ресурсаларын ааҕыныстыбатын систиэмэтин үлэһиттэрэ бары билинэллэрБу сыллар тухары элбэх инженернэй тутуулар, даамбалар, күргэлэр тутулуннулар, ону бүгүн сарсыарда сороҕун илэ харахпынан көрдүм.  Биллэн турар, Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтата бары былаас уорганнарын уонна судаарыстыбаннай тэрилтэлэри кытта бииргэ үлэлэһиигэ сыаната суох уопуттаах. Бүгүн мин 2001 сыллаахха Саха сиригэр уу хаһаайыстыбатын тэрилтэтин төрүттэспит бэтэрээннэргэ махтаныахпын баҕарабын», — диэн Салгыы Федеральнай уу ресурсаларын ааҕыныстыбатын салайааччытын солбуйааччыта Татьяна Бокова эттэ.

Арассыыйа Бэрэсидьиэнин Уһук Илиҥҥи федеральнай уокурукка боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлэ, вице-премьер Юрий Трутнев уонна бэйэтин аатыттан СӨ Федеральнай иниспиэктэрэ Денис Диких тыл эттэ.

«Эһигини саҥа атын бырабылыанньа тэриллибитэ сүүрбэ биэс сылынан истиҥник эҕэрдэлиибин. Бу уу баайын харыстааһыны уонна туһаныыны хонтуруоллааһын судаарыстыбаннай суолталаах салайыы үлэтэ сүүһүнэн километр уу суолунан, уонча көмүскэммит территорияларынан кээмэйдэнэр. Саха сирин сайдыыта, дьон-сэргэ чэгиэн-чэбдик буолуута, кыра кэллэктиип кырата суох үлэтэ, онон хардарыта көмөлөһүү, тус эппиэтинэс, ураты махтал тыллар ордук сыаналаналлар. Бэтэрээннэргэ ураты махтал тылларын этэбин, кинилэр үлэ төрдүн уурбут үгэстэрин, билиҥҥи эдэр көлүөнэ дьоҥҥо биэрннэр, билигин кэллэктиип профессионализм, эппиэтинэс, бэйэтин дьыалатыгар бэриниилээх буолуута баар», — диэтэ Федеральнай иниспиэктэр.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччытын эбээһинэһин толорооччу Николай Бочков бүтүн Уһук Илин эрэгийиэҥҥэ уу хаһаайыстыбатын үлэһиттэрин оҥорор үлэлэрин суолтатын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ:

«Эһиги күн ахсын оҥорор сыралаах үлэҕит сүүһүнэн тыһыынча дьон олоҕун куттала суох буолуутун, олоҕу-дьаһаҕы хааччыйар эбийиэктэр туруктаахтык үлэлииллэрин уонна хотугу өрүстэр хатыламмат экосистиэмэлэрин харыстааһыны кытта быһаччы ситимнээх», — диэн кини эттэ.

25 сыл устатыгар Федеральнай уу ресурсаларын ааҕыныстыбатын өйөбүлүнэн уонна өрөспүүбүлүкэ былаастарын кытары бииргэ үлэлэһэн, киэҥ хабааннаах элбэх үлэ ыытыллан кэллэ. Ол курдук сааскы халаантан Дьокуускай, Ленскэй, Өлүөхүмэ куораттары уонна Ытык-Күөл сэлиэнньэтэ курдук бөдөҥ нэһилиэнньэлээх пууннары харыстыырга инженернэй тутуулары ыытар бырайыактары олоххо киллэрбиттэрэ. Күп, Чымынаайы, Амма сэлиэнньэлэригэр, ону тэҥэ Зырянкаҕа, Усуйаанаҕа уонна Үөһээ Бүлүүгэ барыта холбоон 66 км тахса уһуннаах өрүс кытылын бөҕөргөтүүнү ыыппыттара. Тутуллубут гидротехническэй тутуулар көмөлөрүнэн сааскы халаантан 335,5 тыһыынча киһи көмүскэммит уонна сыллата айылҕа содулуттан дьиэни-уоту, социальнай эбийиэктэри харыстыыр үлэни оҥорбуттар.

Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтатын биир сүрүн үлэтин  хайысхатынан – мууһу кэбирэтии буолар. Саас аайы эрдэттэн нэһилиэнньэ ууга барбатын туһугар харыы тахсар сиригэр мууһу хараардыы уонна эрбээһин үлэлэрэ ыытыллаллар. 2026 сылга мууһу кэбирэтэр үлэлэргэ федеральнай бүддьүөттэн 69 мөлүйүөн солкуобайтан тахса көрүллүбүт. Бу үлэлэр Өлүөнэ, Бүлүү, Алдан, Амма, Ньүүйэ, Токко уонна Халыма өрүстэр харыы тахсыан сөптөөх кутталлаах учаастактарыгар ыытыллаллар.

Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтатын салайааччыта Петр Аргунов көлүөнэлэр утумнаһыыларын суолтатын ордук тоһоҕолоон бэлиэтээтэ: «Хас биирдии салайааччы кэнники салайааччыга соҕотох уопутун эрэ буолбакка, идэҕэ эппиэтинэстээх сыһыаны уонна тапталы эмиэ иҥэрэн хаалларбыта. Биһиги кэлэктииппитинэн мин киэн туттабын».

Үөрүүлээх мунньахха бэтэрээннэр уонна үлэлии сылдьар исписэлиистэр наҕараадаланнылар. «Ленарегионводхоз» филиалын сүрүн исписэлииһигэр Петр Васильевка «Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ» бочуоттаах аат иҥэрилиннэ.

Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтата 2001 сыл от ыйын 30 күнүгэр тэриллибитэ, ааҕыныстыба структуратыгар саамай кыра салаалар ахсааннарыгар киирэр эрээри, кини боломуочуйата икки субъеккка – Саха сиригэр уонна Магадаан уобалаһыгар тарҕанар. Тэрилтэ сүрүн соруктарынан уу содулун сэрэтии, ресурсалары харыстааһын уонна судаарыстыбаннай уу реестрин ыытыы буолар.

Санатан эттэххэ, көмүскэнии систиэмэтин модернизациялааһын үлэтэ салҕанар: 2025 сылга Дьааҥы куоракка халаантан көмүскүүр саҥа эбийиэк тутуута саҕаламмыта, кини куорат олохтоохторун алдьатыылаах халаантан араҥаччылыахтаах.