«Өтүүктэммэккэ», дьиҥ бааргынан олоруу

 «Куораппытыгар дьиҥ, бэйэҥ тыыҥҥын тутар, ол тыынынан олорор уустук эбит. Бастатан туран, формальность элбэх, куруук ыксалга сылдьаҕын, холкутук олорон кэпсэтэр сир да суох. Бары мааны да мааны  таҥастаах сылдьабыт, барыта өтүүктэммит таҥас, ол иһин эмиэ «өтүүктэммиттии» эрэ кэпсэтэҕин, сылдьаҕын.

Ити мин соруйан сытыырхатан этэбин, тыа сириттэн, айылҕаттан айаннаан кэлбит киһи хараҕынан этэбин. Биһиги эрэ дьоммут үөрүнньэҥ, дьиҥ, элэккэй соҕустар. Тыа сиригэр тахсыбатахтара ырааппыт, эбэтэр олоччу куорат буолбут дьон кэпсэтэллэрэ, тутталлара-хапталлара, өйдөрө-санаалара даҕаны олох атын. Ити барыбытыгар сыһыаннаах, куоракка олохсуйбут дьоҥҥо. Куорат, нэһилиэк айылҕа эйгэлэринэн элбэхтик эргийэ сылдьар киһи быһыытынан этэбин. Кыһалҕа уонна куттал эбит — айылҕабытын, дьиҥмитин сүтэрдэхпитинэ. Сүтэрэн иһэрбит дьэҥкэтик көстөр. Баҕар, ким эрэ сөбүлэһиэ суоҕа, киһи бэйэтин олоҕунан, хараҕынан көрөрө бэйэтин бырааба буоллаҕа. Ону туох да диэбэппин, сөп да диибин (у каждого своя правда). Араас элбэх киһини кытары араастаан кэпсэтэбин. Сороххо оҕо буолабын, сороххо доҕор, сороххо учуутал буолабын. Сорохтор анаан араас оруолга киирэн ыларбын өйдөөбөккө да хаалаллар. Оонньоһон, өйдөөҕүмсүйэн диэн буолбакка, саҥаны билэр, уопсай тылга киирэр, санааны тириэрдэр сыаллаах-соруктаах. Онон оннук, араастаан олох эппиэттэрин, табыгастаах суолларын көрө, көрдүү сатыыбын».

Бу А. Протодьяконов диэн эдэр киһи биир социальнай бөлөххө суруйан, кэпсэтии таһаарарга ыҥырбытын түбэһэ түһэн ааҕан, олус сэргээтим. Ордук «өтүүктэммиттии» диэн тылы сытыырхатаары эрэ эттим диэбитин да иһин, суолтата олус дириҥээн иһилиннэ. Өтүүктээх таҥаспытын кытта бэйэбит эмиэ «өтүүктэнэн», дьиҥ бэйэбитин сүтэрэн эрэрбит суох буолбатах…

(Сиһилии «Саха сирэ» хаһыат 03.06.206 с. нүөмэригэр ааҕыҥ)