Евразийскай бииргэ үлэлээһин

Ыам ыйын 27-29 күннэригэр РФ бэрэсидьиэнэ Владимир Путин судаарыстыбаннай визитинэн Казахстаҥҥа сылдьар. Кинини Казахстан бэрэсидьиэнэ Касым-Жомарт Токаев көрүстэ.

Судаарыстыбалар баһылыктара Казахстан уонна Арассыыйа икки ардыларыгар бары өрүттээх стратегическай бииргэ үлэлээһин уонна союзнай сыһыаннаһыылар билиҥҥи туруктарын, ону тэҥэ кинилэри бөҕөргөтүү кэскиллэрин, о. д.а. кэпсэттилэр. Бу күннэргэ Астанаҕа Евразийскай экэнэмиичэскэй пуорум уонна Үрдүкү Евразийскай экэнэмиичэскэй сэбиэт мунньаҕа буолла.

ИЭСТЭБИЛ

Ыам ыйын 22 күнүн түүнүгэр Украина дроннара ЛНӨ Старобельскай куоратын кэллиэһин атаакалаатылар. Ол кэмҥэ уопсай дьиэҕэ 14–18 саастаах 86 устудьуон оҕо утуйа сытара. Бу дьулаан дьайыы түмүгэр 65 киһи эмсэҕэлээтэ, 21 оҕо (18 кыыс, 3 уол) өллө.

19 дойдуттан 50 тан тахса сонуннары тарҕатааччылар кэлэн, илэ харахтарынан туох буолбутун көрбүттэр. Кэлбит дьон атаака анаан-минээн оҥоһуллубутун, чугаһынан ханнык да байыаннай эбийиэк суоҕун тоһоҕолоон бэлиэтээбиттэр. Ирландия суруналыыһа Чей Боуз этэринэн, арҕааҥҥы сонуннары тарҕатааччылар Украина бу дьайыытын көрбөтөҕө-истибэтэҕэ буолбуттар, саба түһүүнү түбэлтэ эрэ быһыытынан сырдаппыттар.

Бу саба түһүү кэнниттэн иэстэһэр санаалаах Арассыыйа аракыаталара, ол иһигэр “Орешник” Украинаны туһулаан көппүттэрэ. Сонно Зеленскэй тылын былас түһэрэн арҕааҥҥы дойдуларга сүүрэн тиийбитэ. Европа бэлиитиктэрэ бу атаака ис дьиҥин бэркэ биллэллэр да, Киев оҕолору өлөртөөбүтүн билинэрбитигэр тиийиэхпит диэн, ууну омурдан олороллор. Холобур, La Stampa Италия хаһыатын суруналыыһа Джованни Пиньи суруйуутун олох да таһаарбатылар, ол оннугар туох да төрүөтэ суох Москва атаакалаабытын курдук сурулунна. Rai телеханаалы эмиэ саҥардыбаттар. Австрия ORF телеханаалыгар Старобельскайтан биир да каадыры таһаарбатылар. Ол оннугар “Арассыыйа агрессиятын” сүрдээн-кэптээн кэпсии-кэпсии, Украинаны өйүөххэ, сэбилэниини күүһүрдүөххэ наада диэн нолуок төлөөччүлэрин сиэбигэр илиилэрин уга сыталлар.

Евросойуус идэтинэн саҥа хааччаҕы ылынарын туһунан айдаарар, ол гынан баран, идиэйэтэ да хаалбатаҕын кэриэтэ. Бара сатаан, Чехия бэрэсидьиэнэ Петр Павел Арассыыйаны аан дойду интэриниэтиттэн араарыахха диэн салгыны хамсатта. Евро-хамыыһыйа баһылыга Урсула фон дер Ляйен бэрт ыксалынан “беспилотниктар атаакалаан сордообут“ Литваларыгар аттанна. Ол гынан баран, ол беспилотниктар Украина киэннэрэ буоларын адьас долоҕойугар да түһэрбэт чинчилээх. Ол быыһыгар Евросойууска Москваны кытта кэпсэтиэххэ наада диэн сарыкыныһаллар, кими ыыталларын быһаарсыбыта буолаллар.

Ыам ыйын 25 күнүгэр РФ Тас дьыалаларга министиэристибэтэ бу дьулаан сабыытыйа кэнниттэн тулуйарбыт ааста диэн муос-таас курдук эттэ. Киев байыаннай эбийиэктэрин туһулаан мантан антах атаака систиэмэлээхтик оҥоһулларын туһунан Сергей Лавров АХШ госсэкирэтээрэ Марко Рубиоҕа биллэрдэ. Зеленскэй ону истээт, Украинаҕа ПВО систиэмэтин аракыаталара быстар аҕыйахтарын, онон биһиэхэ бэрсиҥ диэн Трампка уонна АХШ Кэнгириэһигэр сурук суруйбута биллэн хаалла. АХШ салалтата итиннэ хайдах дьаһаныа биллибэт. Бу күннэргэ ХНТ Куттал суох буолуутун сэбиэтигэр Украина бэрэстэбиитэлэ Андрей Мельник, Арассыыйа Киеви атаакалыыр былаанын утаран тыл эппит. Ол этиитигэр 50 ча дойду илии баттаабыттар, арай Холбоһуктаах Штаттар кыттыспатахтар.

АРМЕНИЯ БУЛУМАХТАНАР

Москва уонна Ереван сыһыаннаһыылара сытыырхайдар сытыырхайан иһэр. Россельхознадзор бастаан Арменияттан киирэр сибэккилэргэ, оҕуруот астарыгар, фрукталарга кутталлаах үөнү-көйүүрү булбута. Салгыы фирменнэй ханньаахтарын, арыгыларын, “Джермук” минеральнай ууларын киириитэ эмиэ тохтотулунна. Эбиитин, Арҕаа диэки хайыһыаҥ да, чэпчэки гаастан матыаҥ диэн сэрэттилэр.

Манна даҕатан эттэххэ, ыам ыйыгар Европаҕа гаас тыһ. кубометра 633 дуоллар буолан турар. Онно холоотоххо, Арассыыйа Арменияҕа гаас тыһ. кубометрын 177,5 дуолларга биэрэр. Онон Европа гааһыгар көһөрдөҕүнэ, эрмээннэр Никол Пашиняны “муустаах ураҕаһынан үүрэллэрэ” буолуо, диэн РФ Куттал суох буолуутун сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Дмитрий Медведев сылыктыыр.

Армения премьер-миниистирэ гааска “стратегическай дуогабардаахпыт” быһыытынан, сыана уларыйыа суохтаах диэн айдаарар, ол гынан баран, «Коммерсант» суруйарынан, Арассыыйа бэйэтэ аҥаардастыы түһээнэ суох гааһы, ньиэп бородууктатын, кырыыламматах алмааһы биэрэрин тохтотуон сөп.

Бэс ыйын 7 күнүгэр Арменияҕа элбэҕи быһаарар парламент быыбара буолуохтаах. Ыам ыйын 26 күнүгэр манна АХШ Госсэкирэтээрэ Марко Рубио кэллэ. Сырыытын сүрүн сыала-соруга — “Трамп маршрута” бырайыагы олоххо киллэрии. Бу Зангезурскай көрүдүөр диэн ааттанар сир Нахичеван автономнай уокуругун Арменияны курдаттаан Азербайджанныын холбуур. Трамп манна эмиэ хараҕын уотун хатаабыта ыраатта. Армениялаах Азербайджан иирсээннэрин тохтоппут, тупсуһуннарбыт, куттал суох буолуутун уонна инвестиция киириитин мэктиэлээччи аатыран, сүрүн сыала, биллэн турар, Соҕуруу Кавказка өтөн киирии.
Марко Рубио Армения тас дьыалаларга миниистирин Арарат Мирзояны кытта стратегическай бииргэ үлэлээһин устаабыгар илии баттаатылар. Салгыы наадалаах минераллары уонна сэдэх металлары хостооһуҥҥа, оҥорууга бииргэ үлэлииргэ дуогабардастылар итиэннэ “Трамп маршрута” бырайыагынан үлэлээһиҥҥэ “рамочнай” сөбүлэһиини түһэристилэр.

Рубио тоҕо эрэ Армения премьер-миниистирэ Пашиняны кытта көрсүбэтэ, былааннамматах үһү диэн Pastinfo официальнай уорганнарга олоҕуран иһитиннэрэр. Оттон Мирзоян бэс ыйын 7 күнүгэр буолуохтаах быыбары кытта Рубио кэлиитэ туох да сибээһэ суох диэн этэр. Ол гынан баран, тыала суохха мас хамсаабат.

Син биир тугу эрэ “үспүйүөннүү”, балаһыанньаны көрө-истэ кэлбит буолуон сөп. Пашиняҥҥа улахан болҕомтолорун уурбатылар, баҕар, Венгрия быыбарыгар Виктор Орбаны аһара өйөөн баран “умайбыт” сааттара тэһэ кэйбит буолуон сөп.

ЭМИЭ БУКСУЙАР ДЬЫЛҔАЛАННА

Ыам ыйын 25 күнүн түүнүгэр балайда чуумпуран турбут Ормузскай силбэһиигэ эмиэ ар-бур өрө күөдьүйэн турда. Эмиэрикэ уонна Израиль авиацията Иран суудуналарын ытыалаатылар диэн Тегеран буруйдаата, анараалар КСИР катердара миинэ иитэ сылдьаллар этэ дииллэр.

Бу нэдиэлэҕэ Tһe Wasһington Post дипломаттарга сигэнэн биллэрбитинэн, Иран Холбоһуктаах Штаттары кытта “рамочнай” сөбүлэһиини түһэрсэр түбэлтэтигэр, силбэһиини арыйан, ый иһигэр суудуна сырыытын оннугар түһэриэхтээх. Ол оннугар Вашингтон союзниктарын кытта, Ливаны киллэрэн туран, бойобуой дьайыыларын тохтотуохтаахтар. Ону тэҥэ Иран ядернай сэрии сэбин оҥоруунан дьарыктанан бүтүөхтээх. Байытыллыбыт уранын суох гыныахтаах эбэтэр АХШ-ка биэриэхтээх. Ол эрээри Al Arabiya телеханаал иһитиннэрэринэн, Иран “сделканы” оҥорсуон иннинэ байытыллыбыт уранын Кытайга биэрэн, Пекин киниэхэ мэктиэ буоларын ситиһиэн баҕарар.

Дьэ итинтэн син хамсыах курдук буолбут дьыала эмиэ буксуйарыгар тиийдэ. Дональд Трамп Үрүҥ Дьиэҕэ Миниистирдэрин кэбиниэтин мунньаҕар Иран байытыллыбыт урана Арассыыйаҕа да, Кытайга да барыа суохтаах диэн эппитин, “Российская газета” суруйар. Эбиитин Тегеран иннин биэрбэт буоллаҕына, байыаннай дьайыыбытын салгыахпыт, бүтэр уһуга суох кэтэспэппит диэн тыл ыһыктыбыт. Ормузскай силбэһии ким да бас билбэт уута буоларынан, ким да хонтуруоллуо суохтаах диэн баран, “биһиги кэтээн көрүөхпүт” диэбит. Трамп Иран байытыллыбыт ураныттан аккаастанар да түгэнигэр бобууну сымнатар санаата суох. Ол “сделка” буолбатах, Вашингтон модьуйуута буолар диир.

Дьэ оччотугар Иран Сэбилэниилээх күүстэрин ыстаабын бэрэстэбиитэлэ Эбрагим Зольфагари эппитин курдук, “АХШ ньиэп баррела 200 дуоллар буоларын кэтэһэригэр” тиийэр.