Куйаастан быыһанар абыраллаах утах — ымдаан 

Сайыҥҥы куйааска киһи тымныы, ханнарар утаҕы иһиэн баҕарар. Маҕаһыыннарга гаастаах, минньигэс утахтар доруобуйаҕа туһалара суоҕун бары билэбит. Оччотугар өбүгэлэрбит куйааһы хайдах туоруулларай? Саха норуотун аатырбыт асчыта Иннокентий Тарбахов куйааска саамай барсар, доруобуйаҕа туһалаах утахпытын — ымдааны хайдах бэлэмнииргэ ырысыабын кытта үллэстэбит.

Ымдаан диэн тугуй?

Ымдаан — саха норуотун былыр-былыргыттан илдьэ кэлбит, сүрүн төрдүнэн суорат буолар аһыы, сөрүүн утаҕа. Суораты, тары эбэтэр сүөгэй уутун оргуйбут тымныы ууга булкуйан, үчүгэйдик ытыйан оҥоһуллар.

Былыр сайын, от үлэтэ үгэннээн турдаҕына, отчуттарга анаан-минээн ымдааны уонна суораты илдьэ тахсаллара. Хотуурдарын сытыылана, сынньана таарыйа, тымныы ымдааны иһэн сэниэ ылаллара, утаҕы ханнаран, күүһү-уоҕу чөлүгэр түһэрэллэрэр. Бу утах утаҕы ханнарар эрэ буолбакка, эти-хааны чэбдигирдэр абыраллаах ас буолара.

Түүр норуоттарын утахтара

Ымдаан саха эрэ норуотугар баар утах буолбатах. Манна майгынныыр түүр тыллаах норуоттарга барыларыга тарҕаммыттар. Холобур, Турцияҕа, Кыргызстааҥҥа, Казахстааҥҥа, Азербайджааҥҥа уонна да атын дойдуларга маннык утаҕы арыый атын көрүҥнэрин (айран, чалап, тан, шалап) амсайыахха сөп. Бу биһиги уопсай төрүттэрбитин, култуурабыт уонна аспыт-үөлбүт ситимин туоһулуур биир чаҕылхай холобура буолар.

Иннокентий Тарбахов ырысыаба

Аатырбыт асчытынан бэрэбиэркэлэммит, ол эрээри олус боростуой ырысыабын кытта үллэстэр. Улахан түбүгэ суох, түргэнник оҥоһуллар.

Наада буолар

1. Төрдө: Суорат, тар эбэтэр сүөгэй уута.
2. Уу: Оргуйбут уонна тымнытыллыбыт уу.
3. Муус: Утах тымныы буоларын туһугар.

Бэлэмниир ньымата

• Бастакы түһүмэх: Суораты (эбэтэр тары, сүөгэй уутун) ылан, оргуйбут тымныы ууга булкуйабыт. Бу кэмҥэ утаҕы үчүгэйдик ытыгынан эбэтэр миксер көмөтүнэн ытыйыахха наада. Ытыйыы — утах биир кэлим, күүгэнэ суох састаахптаах буоларыгар саамай сүрүн суолталаах.
• Иккис түһүмэх: Ууну баҕарбыккытынан эбэбит (хойуу эбэтэр убаҕас гына).
• Үһүс түһүмэх: Тымныы мууһу кутабыт.

Бу үс сүрүн ингредиени холбоон, өссө төгүл үчүгэйдик булкуйабыт. Барыта бэлэм! Сөрүүн, аһыы, утаҕы ханнарар ымдаан остуолга ууруллар.

Туох туһалааҕый?

• Утаҕы түргэнник ханнарар: Куйааска киһи организма элбэх ууну уонна тууһу сүтэрэр. Ымдаан ол итэҕэһи гаастаах утахтааҕар быдан түргэнник уонна көдьүүстээхтик толорор.
• Ас буһарыыны тупсарар: Суоракка уонна тарга баар аһытыллар бактериялар куртах-оһоҕос микрофлоратын чөлүгэр түһэрэллэр, ас буһарыыны тупсараллар.
• Битэмииннэр уонна минераллар: Үрүҥ аһынан оҥоһуллубут утахха кальций, калий уонна В группалаах битэмииннэр элбэхтэр, ол эт-хаан туругун бөҕөргөтөр.

Бу сайын маҕаһыын утахтарын кэриэтэ, өбүгэлэрбит бэрэбиэркэлэммит ымдааннарын бэлэмнээн, дьиэ кэргэҥҥитин, ыалдьыттаргытын күндүлээҥ!

Эһиги ымдааны хайдах оҥороҕут? Туох кистэлэҥнээххитий?  Тус санааҕытын суруйуҥ!