«Саха сирэ» хаһыат бүгүн тугу суруйда?

Судаарыстыбаннай Дуума 2026 сыл балаҕан ыйынааҕы быыбардарын түмүгүнэн, Саха сирэ 4 дьокутааттаныан сөп: 2 — Саха сириттэн талыллыбыт уонна 2 — Саха сириттэн төрүттээх.

Петр Шамаев — «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйаттан 29 с №-дээх биир мандааттаах уокуругуттан талылынна. Юрий Григорьев — Дьокуускайтан төрүттээх, «Сиэрдээх Арассыыйа» баартыйа10 с №-дээх эрэгийиэннээҕи бөлөҕүн испииһэгинэн ааста, мандаата 2026 сыл балаҕан ыйын 23 күнүгэр бигэргэтилиннэ. Сардаана Авксентьева — «Саҥа дьон» баартыйа федеральнай үс киһилээх бөлөҕүн испииһэгэр киирэн Судаарыстыбаннай Дуумаҕа ааһар, тоҕо диэтэххэ, баартыйа 5%-наах кирбиини ааста. Галина Данчикова — ааһара-ааспата билигин биллибэт. Кини «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа Уһук Илин холбоспут 1 кы №-дээх бөлөҕөр 5 с нүөмэринэн туруммута, кини ааһара Киин быыбардыыр хамыыһыйа Уһук Илин бөлөҕүн бүтүннүүтүнэн куолас түмүгүнэн мандааты үллэрииттэн тутулуктаах. Сиһилии бүгүҥҥү хаһыакка бэлиитикэни сырдатар суруналыыс Сайаана Львова быыбар түмүгүн ырытыытыттан билсиҥ.

Орто Халыма ааттаах-суоллаах урбаанньытын Егор Константинов «КЕН и Компаньон» тэрилтэтэ, “Чурапчы” кэпирэтиип уонна «НОВАКОМ» ХЭУо ааттаах-суоллаах улахан тэрилтэлэри туох сиибээстиирий? Бу туһунан СӨ Мэктиэлиир пуондатын (Гарантийный фонд) салайааччыта Андрей Мироновы кытта кэпсэтиибиттэн билиэххит.

Сотору кэминэн навигация түмүктэнэн, аны “хивустар” айанныахтара.  “Сулус” ХЭУо салайааччыта Сергей Владимировтан быйыл күһүн төһө көлөнү үлэлэтээри сылдьарын туоһуластым. “Үлэҕэ тахсыахтаах түөрт салгын сыттыктаах суудунаны бэлэмнээтибит. Саас икки “хивус” үлэлээбитэ. Быйылгы тарыып төһө буоларын ким да билбэт, онон бачча сыананы быһабыт диир кыахпыт суох. Уматык сыаната сытыытык турар кыһалҕа”, — диэн санаатын үллэһиннэ салайааччы. Дьэ, онон быйыл “сулустар” түөрт “хивуһу” таһаардахтарына, сыана наһаа үрдээбэт ини диэн эрэниэххэ. Быйыл сайын саха урбаанньыттара хас катеры “сүүрдүбүттэрин”, биир дойдулаахтарыгар, саха дьонугар Сергей Владимиров туох санааны тиэрдибитин бүгүҥҥү бээтинсэтээҕи хаһыакка ааҕыҥ.

“Сакаас киирдэ да, аҕыйах чааһынан бэлэм оҥоробут. Биһиги үлэбит сүрүн кистэлэҥэ итиннэ – түргэнник уонна хаачыстыбалаахтык оҥорууга сытар. Сакаасчыт эн “толкуйдуохпут, оҥоро сатыахпыт” диэн этиигин ылыммат, кыаллыбата – атын урбаанньыкка сүүрүөҕэ. Түргэн-тарҕан, этиллибит болдьоххо баар гына охсор буоллаххына, бу сакаасчытыҥ эйиэхэ иккистээн кэлэрин ааһан, эбиитин “этэрбэс араадьыйатын” холбоон, “состороонньолоох” – эбии килийиэннээх кэлиэҕэ. Ол оннук ньыманан биһиги үлэбит тахсыылаах” диэн Өймөкөөн улууһун 1-кы гильдиялаах атыыһыта Н.О. Кривошапкин сыдьаана Гаврил Малышев санаатын үллэстэр. Урбаан күнүн көрсө эдэр урбаанньыты кытта кэпсэтиим бээтинсэтээҕи хаһыакка таҕыста.

Алтынньы 1 күнүттэн бары киинэ тыйаатырдарыгар “Чолбон” этно-рок-бөлөх туһунан документальнай киинэ тахсыаҕа. Киинэни Дьааҥыттан төрүттээх эдэр режиссер Надежда Юмшанова-Кыйаара хас да сылы быһа устан таһаарда. Бүгүн кинини кытта “Итии чэйгэ” суруналыыс Ангелина Васильева кэпсэтиитэ таҕыста.

Иитээччи күнүнэн сибээстээн, СӨ үөрэҕириитин систиэмэтин туйгуна, үрдүк категориялаах Дьокуускай куорат “Кустук” уһуйаанын иитээччитэ Надежда Варламованы кытта үөрэх эйгэтин сырдатар суруналыыс Людмила Попова иитээччи идэтин, аныгы көрүүлэр туһунан кэпсэттэ.

“Бу күннэргэ социальнай ситимнэринэн икки эдэр киһи таксыынан айаннаан тиийэн баран төлүүртэн аккаастаммытын туһунан иһитиннэрии киэҥник тарҕанна. Таксыыс — дьахтар. Куорат кииниттэн кытыы аадырыска диэри 800 солк. икки эдэр киһини илдьибит. Ол эрээри, эдэр дьон төлөһүөхтэрин баҕарбатахтар. Дьахтар кэннилэриттэн эккирэтэн таас дьиэ подъеһыгар киирбит, кыһыытыттан, кыбыһынныннар диэн, бу дьону хаартыскаҕа түһэрбит, видеоҕа устубут. Уолаттар киһи эрэ буоллаллар, сирэйдэрин көрдөрүмээри кистииллэр, соннорунан сапталлар” — бу курдук холобурдаан туран, сиэр-майгы тиэмэтин арыйар суруналыыс  Людмила Попова “Куобахтар” төлөөбөккө куоталлар” ырытыыта үгүс ааҕааччы болҕомтотун тардыаҕа.

“Ким төһөнү бултаабытын киһиргээн, өрөһөлүү уурбут куһун-хааһын хаартыскаҕа түһэрэн тарҕатар, успуорт көрүҥүн курдук күрэхтэһэр буоллулар. Күрэхтэһии кэриҥнээх ыксаллаах бултааһын түмүгэр дьалаҕай туттуу, сиэри-туому кэһии араас иэдээҥҥэ тиэрдэр түгэннэрэ эмиэ бэлиэтэнэллэр. Аҥаардас бу сыл балаҕан ыйыгар бултуу сылдьан икки киһи өлүүлээх быһылааннар утуу-субуу тахсыбыттара…” диэн туран, суруналыыс Ульяна Захарова киһи өлүүлээх булчуттар сэрэҕэ суох быһыыларын ырытта. Ааҕыҥ уонна сэргээҥ.

Бэйэтин кэмигэр соҕотох оҕотун ииппэккэ, аймахтарыгар ииттэрэ биэрбит дьахтар, билигин 89 сааһыгар инбэлиит, мөлтөхтүк көрөр, истэр, түөһэйбит, кыаммат буолан баран, дьоҥҥо биэрбит оҕотун булан,  кыра оҕо курдук күнүстэри-түүннэри көрүүгэ олорор эбит. Суруналыыс Ангелина Васильева эрэдээксийэҕэ кэлэн ааҕааччы туруорсубут боппуруоһун сиһилии ырытта. Бу ыстатыйа үгүс киһини толкуйдатыаҕа.

Ити курдук, «Саха сирэ» хаһыат киһи аахтар ааҕа олоруох кэрэхсэбиллээх матырыйаалларын ааҕыҥ, сэргээҥ.