«Саха сирэ» хаһыат тугу суруйда?

“Ааспыты аҕыннахха, уопсай сүбэнэн Үгүлээккэ саха сүөһүтүн иитэр сыалы- соругу ылыммыттара. Ону тэҥэ чааһынай хаһаайыстыбаларга сүөһү ахсаана тарбахха баттанар буолан иһэрин учуоттаан, маннык хаһаайыстыба тэринэр наадатын өйдөөбүттэрэ. Онон “Үнүгэс” ТХПК 50 төбө саха ынаҕын улуус бүддьүөтүн көмөтүнэн атыылаһан, бэйэлэрин күүстэринэн аныгылыы хотон туттан, бигэтик атаҕар үктэнэн испитэ. Ол эрээри, хомойуох иһин, бу сыл олунньу 17 күнүгэр алдьархай ааҥнаан, саха сүөһүлэрэ хотоннуун уокка былдьанан, күдэҥҥэ көппүттэрэ”, диэн суруйар суруналыыс Женни Стрюкова “Саҥа хотонноох “Үнүгэс” матырыйаалыгар. Үгүлээттэр саҥа хотонноммут үөрүүлэрин бүгүҥҥү хаһыакка ааҕыҥ.

Нууччалыы “спрос рождает предложение” дииллэринии, дойду үрдүнэн эрэпэтиитэр ахсаана сыллата эбиллэ турар. Сыһыарыынан көрдөөтөххө, аҥаардас Дьокуускай куоракка сүүсчэкэ киини булан таһаарар. Эрэпэтиитэрдээһин туспа идэ быһыытынан олохпутугар бигэтик киирдэ. Бу туһунан суруналыыс Людмила Попова “Эрэпэтиитэр  — иккис учуутал” матырыйаалыгар ааҕыҥ.

“Уот сэлиэнньэҕэ икки килэмиэтир чугаһаабыта. Өлөөн улууһугар сайын устата ардах түспэтэҕэ даҕаны диэххэ сөп. Аттынааҕы Красноярскай кыраайга балаҕан ыйыгар диэри ойуур умайбыта. Балаһыанньаны ыраах сытар, суола-ииһэ суох, киһи сатаан тиийбэт сиригэр баһаар туран, тэнийэн уустугурдубута” диэн суруналыыс Сайаана Львоваҕа быйылгы ойуур баһаарын туһунан ким кэпсээбитин бүгүҥҥү бээтинсэтээҕи хаһыаттан билиэххит.

90-с сылларга дойду үрдүнэн ыһыллыы-тоҕуллуу саҕаламмыт кэмигэр өрөспүүбүлүкэбитигэр саха тыына уһуктан, төрүт итэҕэлбитигэр, үгэспитигэр, култуурабытыгар төннүбүппүт. Дьолго, бу кэмҥэ итэҕэли түстүүр, төрүт үгэспитин үйэтитэр тэрилтэ наадатын өйдөөбүппүт. Ол эрээри сорох дьон этэрин курдук, атын омуктар итэҕэллэрин дьиэтин курдук аҥардас бу эрэ көрүҥүнэн үлэлиир буоллахха, үбүлээһин, дьиэни көрүү-истии өрүтүн эмиэ учуоттуохха наада. Куораппытыгар баар атын омук итэҕэл дьиэлэрин ким да үбүлээбэт, бэйэлэрин бэйэлэрэ көрүнэн, дьаһанан олороллор. Оттон “Арчы дьиэтэ” киин куорат дьаһалтатын балаансатыгар баар култуура эбийиэктэрин ахсааннарыгар киирэн, үбүлээһин онтон көрүллэн олорор.

“Ардыгар киһи бэйэтиттэн аҕа саастаах дьону, төһө да ытыктаабытын, таптаабытын иһин, 1992 сылтан биллэриллибит Кырдьаҕастар (Аҕам саастаах) норуоттар икки ардыларынааҕы күннэринэн эҕэрдэлиэн туттунар. Ол киһи хас сааһыттан кырдьаҕастар араҥаларыгар киирсэрин чопчу билбэккиттэн эрэ буолбатах. Ол төрүөтүнэн чугас да киһигин ити бэлиэ күнүнэн эҕэрдэлээн, кинини хомотуоххун, бэл, өһүргэтиэххин да сөбө буолар. Эмиэ да сөп ээ, сорох киһи эрдэттэн кырдьаҕас аатыран сүөм түһүөн, уопсастыбаттан туора тутуллуон, кинини ааспыт эрэ кэмҥэ ахтыахтарын эбэтэр олох да умнан кэбиһиэхтэрин баҕарбат” диэн туран, суруналыыс Надежда Егорова. “Кырдьаҕас дуу, “аҕам саастаах” дуу? Кими да өһүргэппэтэх киһи…” диэн ырытыыта үгүс ааҕааччы болҕомтотун тардыаҕа.

“Пионердартан саҕалаабытым, билигин биэнсийэлээхтэри кытта үлэлиибин”, — диэн күлэр буолара. Кини ханна да үлэлээтэр, ол хайысхаҕа саҥа сүүрээннэри киллэрэрэ, хамсааһыны таһаарара, дьону түмэрэ, сыал- сорук туруоран, ону ситиһэргэ кэлэктиибин көҕүлүүрэ. Ол иһин үлэ түмүктээх буолара. ХХ үйэҕэ биир саамай биллэр салайааччы дьахтар, уопсастыбаннай, судаарыстыбаннай диэйэтэл Секлетея Курчатова төрөөбүтэ 100 сыла быйыл алтынньы 29 күнүгэр буолар. Кини туһунан суруналыыс Ангелина Васильева сырдатта.

Ааспыт саас ыам ыйыгар Пригороднай бөһүөлэккэ иккитин ааспыт оҕону ыаллыы олорор дьонун ыттара төкүнүтэ сылдьан ытыран, улаханнык эмсэҕэлээбитэ. “Арай тахсыбытым, оҕом барахсаны хаски боруодалаах ыт ырдьыгыныы- ырдьыгыныы тырыта тыытан эрэр эбит, хаһыытаабытынан хайдах сүүрэн тиийбиппин өйдөөбөппүн. Ыкка ытыртара- ытыртара, оҕобун нэһиилэ ыт айаҕыттан былдьаан ылан, түһэ турар ыттан бүөлүү сатыы- сатыы, ытаһа- ытаһа дьиэбитигэр куоппуппут. Атаҕын таҥаһа, таҥаһын сороҕо уһуллан онно сытан хаалбыта” диэн Ульяна Захароваҕа эмсэҕэлээбит оҕо ийэтэ кэпсээтэ. Суруналыыс бу алдьархайдаах боппуруоһу ырытыыта – бүгүҥҥү хаһыакка.

“Соторутааҕыта киин куорат бэтэрээннэрин сэбиэтин отчуоттуур мунньаҕар сырыттым. Онно “Саха сирэ” саайтка орто анал үөрэхтээһин бэтэрээннэрин искибиэригэр болҕомто эрэйиллэрин туһунан матырыйаал тахсыбытын холобурдаан туран, үгүс сиргэ бэтэрээннэр искибиэрдэрэ бырааһынньыктарга эрэ мустан, миитиннээн эрэ ааһар  сиргэ кубулуйбутун бэлиэтээтим. Дьиҥэр, бэтэрээн искибиэрэ сылы эргиччи ытык киһи үөлээннэхтэрин кытта көрсөн кэпсэтэр, сынньанар сирэ буолуохтаах этэ. Маныаха бэтэрээннэр өрөспүүбүлүкэтээҕи сэбиэттэрин салайааччыта Аркадий Саввинов ыытар үлэтин холобурдуохха сөп. Кини быйыл күһүн ким да көрөрө-истэрэ биллибэт Мэҥэ Хаҥалас Балыктааҕын бэтэрээннэрин искибиэрин орто оскуола көрөр-истэр гына сөбүлэҥ түһэристэ. Онон бэтэрээннэр искибиэрдэригэр тустаах болҕомто ууруллара уолдьаста” диэн санаатын үллэһиннэ СӨ Норуот хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Мария Габышева. Бэтэрээннэр искибиэрдэрэ болҕомтону эрэйэрин туһунан бүгүҥҥү хаһыакка ааҕыҥ.