ТОС пуорумугар кытынныбыт

Саха сирин түөлбэлэрин салайааччылара, көхтөөх кыттааччылар Бурятияҕа баран ТОС (түөлбэ) сайдыытын уопутун үөрэтэн кэллибит.

Дэлэгээссийэ састаабыгар өрөспүүбүлүкэбит араас муннугуттан бастыҥ үлэлээх түөлбэлэр талыллан, барыта 27 киһи буолан сырыттыбыт. Ол курдук, уопсайа сэттэ улуустан: Горнайтан, Мэҥэ Хаҥаластан, Сунтаартан, Чурапчыттан, Намтан, Тааттаттан уонна Дьокуускайтан уопсастыбанньыктар нэдиэлэ устата Бурятияҕа араас тэрээһиннэргэ кытынныбыт.

Бастаан 5 сиэксийэлээх муниципальнай пуорумҥа кыттыыны ыллыбыт. Түөлбэ араас бырайыактарын, оройуоннарынан түөлбэни сайыннарыыга хайдах дьаһанан үлэлиилэрин көрдүбүт-иһиттибит. Пуорум иккис чааһа 500 киһи киирэр тыйаатырыгар ыытылынна. Манна Бурятия Өрөспүүбүлүкэтин баһылыга Алексей Цыденов эрэгийиэн хайдах сайдыахтааҕын, туох былааннар баалларын сиһилии кэпсээтэ. Салгыы дьон тустаах кыһалҕаларын этиннилэр, туруорустулар. Кини улахан сыанаттан түөлбэни өйүүр сууманы 80-тан 92 мөлүйүөҥҥэ диэри улаатыннарабыт диэн дьонун үөртэ.

Улаханнык сэҥээрэн, интэриэһиргээн көрө барбыт тэрээһиммит – ТОС бэстибээлэ. «Бурятия күүһэ — сомоҕолоһууга» бырааһынньыкка өрөспүүбүлүкэ бары оройуоннара кытыннылар. Ол курдук, тэрээһин 23 оройуон ТОС-тарын параадыттан саҕаланна. Манна биһигини кытта Рязань уонна Иркутскай уобаластарыттан ыалдьыттар кытыннылар. Күн устата хас биирдии оройуон үлэлэрин көрдөрөр былаһааккаҕа турдулар, онно кэрийэн көрдөххө түөлбэлэр дьарыктанар эйгэлэрэ олус киэҥ: мустар анал дьиэ оҥостоллор, оҕолорго анаан тэрээһин бөҕө тэрийэллэр, кырдьаҕастарга болҕомто уураллар, араас сувенир оҥороллор, байыаннай дьыайыы кыттыылаахтарыгар көмөлөһөллөр. Бурятия уопутун ситиһиитин сүрүн төрүөтүнэн түөлбэни сайыннарарга биир кэлим ресурснай кииннээхтэрэ буолар. Хас биирдии оройуоҥҥа эппиэттээх куратордар сыһыарыллыбыттар, үксэ оройуон дьокутааттарын салайааччылара буолаллар. Дэлэгээссийэ кыттыылаахтара былаас үс таһымын — судаарыстыбаннай былаас, муниципалитеттар уонна актыбыыстар — бэйэ-бэйэни кытта дьүөрэлэһиилээх үлэлэрин, ТОС судаарыстыба өттүттэн өйүүр сокуоннаахтара ордук көмөлөөҕүн тоһоҕолоон бэлиэтээтибит.

Ону таһынан, ресурснай киин салайааччыта Туяна Плотохонова биһиэхэ анаан Заиграевскай оройуоҥҥа уонна Улан-Удэ куоракка түөлбэлэринэн экскурсия тэрийдэ. Бырабыыталыстыба биэрбит оптуобуһунан айанныы сырыттыбыт. Бу оройуоҥҥа түөлбэлэр тэрилтэлэри кытта ыкса ситимнээхтик үлэлииллэрэ көстөр. Оҕолору байыаннай-патриотическай иитиигэ кулууп тэрийэн, байыаннай чаастары кытта сибээстэһэллэр эбит. Сынньалаҥ киинигэр, музейга, бибилэтиэкэҕэ анал хостонон, дьону түмэр араас хабааннаах тэрээһин ыыталлар. Улан-Удэ куорат олохтоохторо эмиэ түөлбэ үлэтигэр олус көхтөөхтөр. Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр олохтоохторо биир дьиэнэн ТОС быһыытынан регистрацияланан, граннарга кыттаннар, олорор усулуобуйаларын тупсарыналлар, мусталларыгар анаан тэхиньиичэскэй хосторун офис курдук оҥостоллор эбит.
Кэллиэгэлэрбит олус ыалдьытымсахтарын көрдөрдүлэр. Биһигини ытыс үрдүгэр илдьэ сылдьыбыттарыттан наһаа үөрдүбүт. Олохтоохтор дойдубут туһа диэн патриот санаалара күүстээҕин сөхтүбүт, үлэлэрин уонна ситиһиллибит түмүктэрин сиһилии аһаҕастык кэпсииллэриттэн астынныбыт. Элбэх билиини ылан, сонун бырайыактары көрөн, сыалбытын ситтибит уонна төрөөбүт сирбит сайдарыгар саҥа сүүрээннэр баар буолуохтара диэн эрэнэбит.

Түгэн көстүбүччэ, Монголияны көрөн кэллибит. Манна биһигини бэйэбит уолбут Дмитрий Баишев арыаллаан илдьэ сырытта. Кини Монголияҕа олорор, урбааньыттыыр, эбии турагентстволарга гидтыыр. Филолог үөрэхтээх буолан, саха уонна монгол тылларын үөрэтэр эбит, наһаа элбэх тыл маарыннаһар диир. Историяны сөбүлээн ааҕарын, үөрэтэрин этэр. Монголия баай историятын, Чингисхан олоҕун сиһилии кэпсээтэ. Кини олус интэриэһинэйдик кэпсиир, элбэҕи биллибит-көрдүбүт.

Ксения Васильева,

Саха сирин түөлбэлэрин ассоциациятын салайааччыта.

Горнай.

Хаартыскалар Ксения Васильева тиксэриилэрэ.