Түөлбэнэн үлэни олохтоохтук баһылаабыттар

Атырдьах ыйын ортотугар Саха сиринээҕи түөлбэлэр салайааччылара Бурятияҕа тиийэн, ТОС (түөлбэ) сайдыытын уопутун үөрэтэн кэлбиттэрэ.

Бу туһунан  Саха сирин түөлбэлэрин ассоциациятын салайааччыта Ксения Васильева маннык сырдатта:

— Дэлэгээссийэ састаабыгар өрөспүүбүлүкэбит араас улуустарыттан бастыҥ үлэлээх түөлбэлэр талыллан, барыта 27 киһи буолан бара сырыттыбыт. Уопсайа 7 улуустан: Горнай, Мэҥэ Хаҥалас, Сунтаар, Чурапчы, Нам, Таатта уонна Дьокуускай куорат уопсастыбанньыктара нэдиэлэ устата Бурятияҕа араас тэрээһиҥҥэ кытынныбыт.
Бастаан 5 сиэксийэлээх муниципальнай пуорумҥа кытынныбыт. Түөлбэ араас бырайыактарын, оройуоннарынан түөлбэни сайыннарыыга хайдах дьаһаналларын көрдүбүт-иһиттибит. Тэрээһин иккис чааһа 500 киһи батар тыйаатырыгар буолла. Манна Бурятия баһылыга Алексей Цыденов эрэгийиэн хайдах сайдыахтааҕын, туох былааннары олоххо киллэрээри сылдьалларын сиһилии кэпсээтэ. Кини улахан сыанаттан түөлбэни өйүүр суумманы 80-тан 92 мөлүйүөн солкуобайга дылы улаатыннарабыт диэн дьонун үөртэ.
Саамай интэриэһиргээн көрө барбыт тэрээһиммит – ТОС бэстибээлэ. «Бурятия күүһэ — сомоҕолоһууга» бырааһынньыкка өрөспүүбүлүкэ бары оройуона кыттыыны ылла. Ол курдук, тэрээһин 23 оройуон ТОС-тарын параадыттан саҕаламмыта. Манна биһигини кытта Рязанскай уонна Иркутскай уобаластан ыалдьыттар кыттыбыттара. Күн устата хас биирдии оройуон үлэлэрин көрдөрөр былаһааккаҕа турдулар, онно кэрийэн көрдөххө түөлбэлэр дьарыктанар эйгэлэрэ олус киэҥ: мустар анал дьиэ оҥостоллор, оҕолорго анаан тэрээһин бөҕө тэрийэллэр, кырдьаҕастарга болҕомто уураллар, араас сувенир оҥороллор, байыаннай дьыайыы кыттыылаахтарыгар күүскэ көмөлөһөллөр.

Бурятия уопутун ситиһиитин сүрүн төрүөтүнэн түөлбэни сайыннарарга биир кэлим ресурснай кииннээхтэрэ буолар. Хас биирдии оройуоҥҥа эппиэттээх кураатардар сыһыарыллыбыттар, үксэ оройуон дьокутааттарын салайааччылара буолаллар. Дэлэгэээссийэ кыттыылаахтара былаас үс таһымын — судаарыстыбаннай былаас, муниципалитеттар уонна актыбыыстар — бэйэ-бэйэни кытта дьүөрэлэһииилээх үлэлэрин, ТОС судаарыстыба өттүттэн өйүүр сокуоннаахтара ордук көмөлөөҕүн тоһоҕолоон бэлиэтээтибит.

Ону таһынан, ресурснай киин салайааччыта Туяна Плотохонова биһиэхэ анаан Заиграевскай оройуоҥҥа уонна Улан-Удэ куоракка түөлбэлэринэн экскурсия тэрийбитэ. Манна бырабыыталыстыба  оптуобуһунан айанныы сырыттыбыт. Бу оройуоҥҥа түөлбэлэр тэрилтэлэри кытта ыкса ситимнээхтик үлэлииллэрэ көстөр. Оҕолору байыаннай-патриотическай иитиигэ кулууп тэрийэн, байыаннай чаастары кытта сибээстэһэллэр эбит. Сынньалаҥ киин, музей, библиотека курдук тэрилтэлэргэ анал хостонон, дьону түмэр араас хабааннаах тэрээһин ыыталлар. Бүрээттэр буддизмҥа итэҕэллэрэ күүстээх, сылдьыбыт сирбит аайы норуот күүһүнэн дацан туппуттар. Улан-Удэ куорат олохтоохторо эмиэ түөлбэ үлэтигэр олус көхтөөхтөр. Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр олохтоохторо биир дьиэнэн ТОС быһыытынан регистрацияланан, граннарга кыттаннар, олорор усулуобуйаларын тупсарыналлар, мусталларыгар анаан техническай хосторун офис курдук оҥостоллор эбит.
Бүрээттэр олус ыалдьытымсах дьон эбиттэр, биһигини олох ытыс үрдүгэр илдьэ сылдьыбыттарыттан наһаа үөрдүбүт.

Бурятияттан Монголия чугас буолан, түгэн көстүбүччэ, атын омук дойдутугар күүлэйдээн кэлбиппит. Манна биһигини саха уола Дмитрий Баишев арыаллаан илдьэ сылдьыбыта. Кини Монголияҕа олорор, урбааньыттыыр, эбии турагентстволарыгар гидтыыр эбит. Бэйэтэ филолог үөрэхтээх буолан, саха уонна монгол тылын үөрэтэр эбит, наһаа элбэх тыл маарыннаһар диир. Историяны сөбүлээн ааҕар, үөрэтэр эбит, Монголия баай устуоруйатын, Чингисхан олоҕун сиһилии кэпсээтэ. Кини баар буолан наһаа элбэҕи биллибит-көрдүбүт.

Бурятия олохтоохторо дойдубут туһа диэн патриот санаалара күүстээҕин сөхтүбүт, үлэлэрин уонна ситиһиллибит түмүктэрин сиһилии аһаҕастык кэпсииллэриттэн астынныбыт. Элбэх билиини ылынан, сонун бырайыактары көрөн, сыалбытын ситтибит уонна төрөөбүт сирбит сайдарыгар саҥа сүүрээннэр тахсыахтара диэн эрэнэбит.