Учуонайдар саҥа арыйыылара: Томторго былыргы микроорганизмнар көстүбүттэр

Учуонайдар былыргы микроорганизмнар ниобийы (авиацияҕа, космос тиэхиньикэтигэр, электроникаҕа туһаныллар киэҥник туттуллар металлы) мунньунуохтарын сөбүн туоһулуур дакаастабыллары аан бастаан буллулар. Бу арыйыы туһунан Арассыыйа наукатын академията иһитиннэрдэ.

Чинчийии Саха сиригэр баар Томтордооҕу сэдэх ниобий металлы хостуур сиргэ ыытыллыбыт уонна «Доклады Российской академии наук. Науки о Земле» сурунаалга бэчээттэннэ.

Тааска кубулуйбут бактериялар

Чинчийээччилэр бэлиэтииллэринэн, ити тыыннаах бактериялар буолбакка, тааска кубулуйбут кырамталара. 70 миэтэрэ дириҥтэн ылыллыбыт урудааҕа исписэлиистэр стрептомицеттэр  үчүгэйдик хараллыбыттарын  буллулар. Мөлүйүөнүнэн сыл тухары ити тутуллар ниобий холбоһуктарынан солбуллубуттар эрээри, бастакы дьүһүннэрин сүтэрбэтэхтэр. Былыргы организмнар маннык минеральнай куоппуйаларын наукаҕа псевдоморфозалар диэн ааттыыллар.

Наукаҕа саҥа көрүү

Ылыллыбыт урудааны электроннай микроскоп көмөтүнэн үөрэппиттэр. Химическэй анаалыс көрдөрбүтүнэн, сорох тааска кубулуйбут бактерия тутулларыгар ниобий өлүүтэ маассатын 33 бырыһыаныгар тиийэр.

Үлэ ааптардара этэллэринэн, ити микроорганизмнар металлы талан мунньуллубуттарын сөбүн туоһулуур аан бастакы дакаастабыл. Бу иннинэ ниобий ханнык да биологическай функцияны толорбот элэмиэн диэн ааҕыллара, оттон холбоһуктара бактерияларга, төттөрүтүн, буортулаахтар диэн сыаналанара.

Бу сир хайдах үөскээбитэй?

Чинчийии ааптардара сабаҕалыылларынан, былыргы микроорганизмнар урууда иһигэр металлар тарҕаныыларыгар кыттыгастаах буолуохтарын, ол түмүгэр сир баайын хостуур сиргэ үөскүүллэригэр дьайыахтарын сөп. Ол эрээри бырассыас мэхэньииһимэ билиҥҥитэ биллибэт. Учуонайдар бактериялар ниобийы тыыннаахтарыгар мунньуллубуттар дуу, эбэтэр минерал кинилэр килиэккэлэрин өлбүттэрин кэннэ солбуйбут дуу диэн өссө да быһаарыахтаахтар.

Чинчийээччилэр интэриэстэрин улаатыннарар өссө биир түгэн — ити иннинэ уруудаларга сэдэх сир элэмиэннэрин мунньунар микроорганизмнар сибикилэрин эмиэ булбуттара. Саҥа дааннайдар сиртэн хостонор баайдаах сирин үөскүүллэригэр биологическай дьайыылар геологическай уонна химическэй төрүөттэри кытта тэҥҥэ суолталаахтык кытталлар эбит диэн сабаҕалыыллар.

Томтор баайа уонна кэскиллээх технологиялар

Томтордооҕу сир баайын хостуур сиргэ ниобий уонна сэдэх элэмиэннэринэн саппааһынан аан дойдуга саамай улахан уонна баай сирдэртэн биирдэстэринэн ааҕыллар. Туһалаах компоненнар өлүүлэрэ үрдүгүн үрдүнэн,  ыраах сытара, тыйыс килиимэтэ уонна урууда уустук састааба (элбэх түһүмэхтээх химическэй таҥастааһыны эрэйэр) хостооһуну уустугурдар.

Саҥа арыйыы билиҥҥитэ быраактыкаҕа туттулла илик. Өскөтүн учуонайдар микроорганизмнар ниобийы хайдах баайалларын мэхэньииһимин арыйдахтарына, кэлэр кэмҥэ ити дьайыылар урууданы биологическайдык байытар экологияҕа буортулуо суох технологиялар төрүөттэригэр кубулуйуохтарын сөп. Бу стратегическай суолталаах металы хостуурга химическэй реагеннары туттууну аҕыйатыа этэ.