«Уустук түгэҥҥэ олоҕу сыаналыыр буолаҕын»

Бүгүн байыаннай дьайыыга мобилизация кэмигэр байаҥкамаакка тиийэн тылланан барбыт, ыарахан эчэйиини ылан дойдутугар төннүбүт байыаннай дьайыы бэтэрээнэ Герасим Ксенофонтовы кытары кэпсэтиини таһаарабыт. Кини хорсун быһыыта уонна олоххо тардыһыыта – биһиги дойдубутугар патриотизм уонна гражданскай эппиэтинэс холобурунан буолар.

Дьиэ кэргэн истиҥ сыһыана

— Герасим, кимтэн кииннээххиний, хаантан хааннааххыный, дьонуҥ туһунан кэпсээ эрэ?

— Дьокуускай куораттан сылдьабын, ийэм Анна Игнатьевна Шоломова Чурапчы Бахсытыттан төрүттээх, оттон аҕам Андрей Герасимович — Хатастан. Эһээм аатынан ааттаммытым, аҕам эмиэ эһээтин аатын сүгэр. 2006 сыллаахха Дьокуускайдааҕы 2 №-дээх оскуоланы бүтэрбитим. Повар-технолог идэтин баһылаан, 2008 сылтан эрэстэрээннэргэ үлэлээбитим. Кэлин, байыаннай дьайыыга барыам иннинэ «Азимут» гостиничнай комплекс «Остерия Марио» эрэстэрээнигэр повардаабытым. Кэргэннээхпин, икки кыыс оҕолоохпун, оскуолаҕа үөрэнэллэр. Онно үлэлии сылдьан 2022 сыллаахха мобилизация кэмигэр бэйэм баҕабынан байаҥкамаакка тиийэн, тылламмытым. Биллэн турар, дьонум, доҕотторум, барыма диэн көрбүттэрэ. Дьоммор, чуолаан, ийэбэр сарсын көтөөрү сылдьан биирдэ эппитим. Ол эрээри, ийэм эрдэттэн сэрэйбит этэ. Кэргэним эрдэттэн билэн, миигин сүрдээҕин өйөөбүтэ.

Мобилизация уонна байыаннай сулууспа

— Байыаннай дьайыыга хайдах барбыккыный?

— 2022 сыллаахха быстах мобилизацияҕа хабыллан бырааттарым, бииргэ үөрэммит уолаттарым, үөлээннээхтэрим, доҕотторум барбыттара. Мин доруобуйабынан сыыйыллан уонна уҥуохпунан, ыйааһыммынан кыра буолан, аармыйаҕа сулууспалаабатаҕым. Дьиҥэ, сулууспалыахпын олус баҕарарым, бастаан икки сыллаах, онтон балтараа сыллаах буолбутугар, байаҥкамаакка тиийэн «тоҥсуйа» сылдьыбытым даҕаны, ыыппатахтара. Онтон мобилизация саҕаламмытыгар, бэйэм тылланан, алтыс сырыыбыттан ылбыттара. Байаҥкамаакка комиссарга киирэн: «Хайаан да барыахтаахпын», — диэбиппэр, киһим соһуйбута. Атыттар барымаары куоталлар, оттон эн бэйэҕинэн тыллана сылдьаҕын диэбитэ. Ол кэмҥэ байыаннай дьайыыга маассабай барыы саҕаламмыта, ол долгунугар оҕустараммын, дойдубун көмүскүү хайаан даҕаны барыахтаахпын диэн патриотическай санаам баһыйбыта.

2022 сыл күһүнүгэр элбэх буолан хомуллан, Кангалааска баар «накопительга» киирбиппит. Аҕыйах күн онно хоннорон баран, барыбытын араартаан, байыаннай чаастарга ыыталаабыттара. Миигин Хабаровскай кыраайга ыыппыттара, онно тиийэн, эрдэ сулууспалаабатах буоламмын, дойдубун көмүскүүргэ бэлэммин диэн бирисээгэ биэрбитим, икки ый байыаннай-тактическай үөрэҕи ааспытым. Онтон байыаннай дьайыыга ыыппыттара, онно эмиэ икки ый дьарыктаммыппыт. Онно артиллерияҕа түбэспитим, сахалар олус элбэх этибит.

Бойобуой сырыылар

— Инники кирбиигэ хайдах киирбиккиний, бастаан тиийээт долгуйдаҕыҥ, уолуйдаҕыҥ буолуо?

— Онно тиийэн баран, бастаан ас таһар этим, онтон артиллерияҕа көспүтүм. Икки ый хааччыйыыга сылдьыбытым, уу, сэлээркэ, ас таспытым. Аан бастаан снаряд эстэрин, дьон бааһырарын көрбүтүм-истибитим. Ол эрээри куттамматаҕым, төттөрүтүн, бу үлэм дьоҥҥо наадалаах эбит диэн санаа киирбитэ. 2023 сыл кулун тутарыгар балаһыанньа тыҥааһыннаах этэ, штурмовой этэрээккэ көһөрбүттэрэ. Старомайорское сэлиэнньэ уонна Великэй Новоселка бөһүөлэгин туһаайыытынан киирбиппит. Өстөөҕү кытары утары көрсөн сытарбыт. Онтон дэриэбинэлэри ылаттаан иннибит диэки баран иһэн, олохтоохтору кытары көрсөн, кэпсэтэн, дьону быыһыыр аналлаах кэлбиппин итэҕэйбитим. Биир сыл сылдьан баран уйулҕа да, бойобуой уопут да өттүнэн сиппитим. Эвакуация бөлөҕүн хамандыыра буолбутум.

Эчэйии уонна олоҕу атыннык көрүү

— Ити кэмнэргэ күүстээх кимэн киириилэр саҕаламмыттара. Ууну-уоту ортотунан ааһан, улахан бааһырыыны ылбыккын…

— 2024 сыллаахха бу дэриэбинэлэри ылан баран, биһигини Запорожье хайысхатынан морпехтарга көмөҕө ыыппыттара. Гуляй Полеҕа киириэхтээх этибит, онно тиийбэккэбин, Малиновка диэн сэлиэнньэҕэ улаханнык бааһыран, эвакуациялаабыттара. Уопсайа үстэ бааһырбытым, бастаан контузия ылбытым, иккиспэр илиибэр оскуолактар хатаммыттара. Оттон үһүспэр 2025 сыллаахха улаханнык эчэйбитим. Мин сарсыарда олох эрдэ эбэтэр түүн хойут айанныыр этим. Ол курдук, сарсыарда үлэлээн бүтэн, баазабар кэлэн отчуот туттара сырыттахпына, хамандыырым бойобуой сорудахха ыыппыта. Штурмовик уолаттары киллэриэххэ наада диэбитэ.

Мин ол түүн массыынабын бэйэм ыыта сылдьыбытым, онон сылайан штурмаммын уруулга олордубутум, бэйэм суолу көрдөрө испитим. Ааннара суох УАЗ-бухааҥкаҕа симиллэн испиппит. Ол истэхпитинэ эмискэ «ждун» дрон (суол кытыытыгар тиэхиньикэ ааһарын кэтэһэн баран саба түһэр дрон) массыынабыт кэбиинэтигэр көтөн киирбитэ. Ону көрөөт, мин уҥа атахпынан тэппитим, дэлби эстэр тыас иһиллибитэ да бары тиэрэ эһиллибиппит. Контузия эрэ ыллым быһыылаах дии санаабытым, суоппарбын көрбүтүм, тыыннаах эбит, «һуу» диэн баран бэйэбин көрүннүм, арай, иэдээн хартыына, барыта хаан-билик буолбуппун. Ол дрону көтөн киирэн иһэрин баттаһа тэппэтэҕим буоллар, иһирдьэ киирэн эстэн, элбэх сүтүктэниэ этибит. Онно штурмовиктары таһынан, генератордары, сэлээркэни тиэнэн испиппит. Уолаттарым баар буоланнар, миигин тута эвакуациялаабыттара. Эпэрээссийэ кэнниттэн уһуктубутум, аҥаар атаҕым суох эбит. Ол эрээри, тыыннаахпыттан олус үөрбүтүм, маннык уустук түгэҥҥэ киһи олоҕу сыаналыыр буолар эбит.

Онно дьон сыһыана атынын, бэйэ-бэйэҕэ бэриллибит тылы тутуһуу, эрэллээх буолуу сыаналанарын өйдөөбүтүм. Урут аһара ыгым, өһүргэс этим, бойобуой дьайыыга сылдьан баран, өйүм-санаам тосту уларыйда.

«Алеша» тааҥка экипааһынаан эҥэрдэһэн

— Биир эмэ өйгөр хатанан хаалбыт түгэни кэпсиэҥ дуо?

— Биир түүн позицияҕа турдубут, өстөөхтөрбүтүн маныыбыт. Арай кимнээх эрэ сибигинэһэн кэпсэтэллэрин иһиттибит. Биһиги аттыбытыгар ким даҕаны суох буолуохтаах этэ, хантан, кимнээх кэлэн хааллылар диэн буолла. Тепловизорынан көрдөхпүтүнэ, ким да суохха дылы. Дьэ онтон өйдөөн көрбүппүт, биһиги аттыбытынан, намыһах сиргэ уолаттарбыт сылдьаллар эбит. Бойобуой сорудахха баран иһэн, атын сиринэн тахсан, мунан, биһиэхэ кэлбиттэр. Ханан барыахтаахтарын этэн, сирдээн биэрдибит, дьоммут салгыы сыылла турдулар. Биһиги уҥа өттүбүтүгэр номоххо киирбит «Алеша» тааҥка экипаһа, 5‑с уопсай сэрии аармыйатын 127‑с мотострелковай дивизията баара. Биһиги кинилэр дьоруойдуу киирсэр кэмнэригэр биир кэмҥэ, биир хайысхаҕа сэриилэспиппит. Кинилэр сытар сирдэригэр элбэхтик саһан киирэрбит. Штурмовиктары арыаллаан биһиги тааҥкаларбыт холуонналара төттөрү-таары сүүрэллэрэ, көрүөххэ да астыга уонна эрэх-турах да санааны үөскэтэрэ.

Күннээҕи олоххо төннүү

— Быйыл саас «СВОе дело» үөрэххэ сылдьыбытыҥ дии, инникитин туох былааннааххын?

— Былаан, толкуй элбэх, инникитин бэйэ дьыалатын аһан үлэлиир баҕалаахпын. Быйыл саас «СВОе дело» сэминээр-үөрэххэ сылдьан буҕалтыарыйа уонна нолуок туһунан элбэҕи биллим. Бииргэ үөрэммит дьонум түмсүү тэринэннэр, бэйэ-бэйэлэригэр көмөлөһөллөр. Билигин уопсастыбаннай дьыаланан дьарыктанабын, оскуолаларга, уһуйааннарга сылдьабын, дьону кытары көрсөбүн. Оҕолорбут сиэрдээх эйгэҕэ улааталларын курдук өйдөтөр үлэни ыытабын.

Мин кэргэммэр мэлдьи өйдүүрүн-өйүүрүн иһин муҥура суох махтанабын. Кини миигин олус харыстыыр, байыаннай дьайыыга сырыттахпына даҕаны, ыарахан, тугум эрэ табыллыбат диэн биирдэ даҕаны үҥсэргээбэтэҕэ. Күннээҕи олоххо төннөрбөр, чугас дьонум, ийэм, балтым, кэргэним, оҕолорум көмөлөспүттэрэ. Дьокуускай куоратым салгына, эйгэтэ күүспэр күүс биэрбитэ. Хомойуох иһин, байыаннай дьайыыга сырыттахпына, аҕам ыараханнык ыалдьан өлбүтэ. Ыалдьа сыттаҕына дойдубар бара сылдьарбар көҥүллээбиттэрэ эрээри, аҕам кэлимэ диэбитэ.

Икки кырачаан кыргыттардаахпын, балтым эмиэ оҕолоох, олох салҕанар…