Витус Беринг нэһилиэстибэтин дьүүллэстилэр

Кулун тутар 11 күнүгэр Гуманитарнай чинчийиилэр уонна хотугу норуоттар кыһалҕаларын институтугар В. Беринг Иккис Камчаткатааҕы эспэдииссийэтигэр, Тамма тимир собуотун устуоруйатыгар уонна XVIII үйэҕэ Тиихэй акыйааннааҕы флот атаҕар туруутугар аналлаах «төгүрүк остуол» ыытылынна.

1736 сылтан Саха сирэ географическай арыйыылар аан дойдутааҕы кииннэринэн буолбута. Беринг эспэдииссийэтин ситиһиитэ Тамматааҕы тимир собуота суох хайдах да кыаллар кыаҕа суох этэ. 1735 сыллаахха Тамма өрүскэ (билиҥҥи Хаптаҕай сэл. аттыгар) тэриллибит собуот дойду илин өттүгэр бастакы металлургическай тэрилтэнэн буолбута. Собуот эспэдииссийэни тимиринэн хааччыйара, 1735-1743 сылларга 260 туоннаттан тахса “кричнэй” тимири уонна 140 туоннаттан тахса «дельнэй” тимири оҥорбута. 1731 с. Тиихэй акыйааннааҕы  флот Охотскайдааҕы байыаннай флотилиятын кытта тэриллибитэ. Анна Иоанновна ыйааҕынан, флотилия Тиихэй акыйаан кытылыгар империя бастакы форпоһунан буолбута.

«Төгүрүк остуол» Ил Түмэн дьокутаата, Саха сиринээҕи научнай киин генеральнай дириэктэрин сүбэһитэ Тихон Скрябин көҕүлээһининэн тэрилиннэ. Тэрээһин кыттыылаахтара Арассыыйа флота тэриллиитигэр эспэдииссийэ суолтатын, Саха сирин, Тамма собуотун историческай оруолун дьүүллэстилэр. Төгүрүк остуол ыалдьытынан Владивосток Муоратааҕы Мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ Александр Путятин буолла.  Кини флот атаҕар туруутугар саха норуота дьоһун оруоллааҕын эттэ. Бу тиэмэни чинчийии бу да сылга салҕаныа, ыччаты патриотическай иитиигэ туһуланар диэтэ. Итиэннэ Саха сирин дэлэгээссийэтин Тиихэй акыйааннааҕы флот тэриллибитэ 295 сылын бырааһынньыгар ыҥырда.

«Төгүрүк остуолга» историческай наука дуоктара Андриан Борисов, историческай наука хандьытаата Пантелеймон Петров, педагогическай наука хандьытаата Петр Егоров, о.д.а. дириҥ историческай ырытыылары, дакылааттары оҥордулар.