Ый хаамыытынан олоруу

Сахаҕа Ый хонуктарын сэттэлии хонукка (нэдиэлэ) араарыы суох. Ити нуучча итэҕэлиттэн киирбит майгы буолар. Билигин Ый хаамыытын буолбакка, арҕааҥҥылары үтүктэн, Күн эргиирин батыһан олоруу үгэһэ баар. Оттон илиҥҥи норуоттар билиҥҥэ диэри Ый хаамыытынан олороллор. Былыр өбүгэлэрбит нэдиэлэ оннугар Ый эргиирин тутуһан, туһанан олорбуттара. Ый саҥа төрөөн таҕыста да, халлааны одуулаһыы буолара. Саҥа тахсыбыт Ый ыйааҕын барҕатын билээри. Онон көрөн, ый ортотугар диэри үлэни-хамнаһы суоттанаары.

Ый саҥатыгар эт-хаан күүскэ үлэлиир. Олоххо саҥаны олохтооһун, эбии киллэрии ити кэмҥэ барыахтаах. Бу кэми тутуһан, эбиллэр өттүн аттаран, оҥостуу-туттуу буолар.

Онон, Ый тахсыбыт күнүттэн саҕалаан, ый саҥатыгар 13 хонук устата – саха киһитигэр кытаанах үлэ. Олоххо саамай тутаах дьайыылары тэринии, түстээһин буолар. Бу кэмҥэ уруу, малааһын тэриллэр. Ый эргэтэ ойох кэпсэтэ кэлбит киһини кыыс аҕата дьиэтигэр киллэрбэт. Сатаммат быһыы. Ол туһунан Серошевскай кинигэтигэр сурулла сылдьар.

Ый эргэтэ – халлааҥҥа ый көстүүтүн иккис аҥаара, эмиэ 14 хонук. Бу Ый кэлтэйэр кэмигэр киһи этин-сиинин үлэтэ мөлтүүр, сылайар. Бу кэмҥэ улаханнык ноҕуруускаламмакка сылдьыллыахтаах. Саҥа, кэнэҕэскилээх быһыылар тускуллара ууруллуо суохтаахтар. Барыта урут саҕаламмыты ситэрэ сатааһын буолар.

14 хонук устата Ый халлааҥҥа баранан, 28 күнүгэр саһар киэһэтэ диэн буолар. Ый халлааҥҥа көстүбэт кэмэ – ый быыһа диэн ааттанар. Кинилэр ыйааҕа суох күннэр диэн ааттанан, ааҕыллыбаттар. Ый быыһа ортотунан 2-3 хонук буолар.

Ый быыһын кэмигэр, саха итэҕэлин быһыытынан, улаханнык да саҥарар бобуулаах. Күүстээх үлэ оҥоһуллубат. Бу кэмҥэ киһи сыыһа туттан, олоҕун алдьатыан, быстахха түбэһиэн сөп. Онон сынньанар, өрүүр, кыаҕын иһинэн сылдьар. Саҥа Ый төрүөр диэри.

Туһаныллыбыт литература: «Ыал Бии Билиитэ» кинигэ, “Чап уонна Сата уустарын удьуордара”.