Үлэ бэтэрээнэ ханнык чэпчэтиилэринэн туһанарый?

Киһи биэнсийэҕэ таҕыстаҕына, тута үлэ бэтэрээнэ буолар дуо? Хайдах бу ааты ылалларый? 2026 сылга үлэ бэтэрээнэ туох көмөнү ылар бырааптааҕый? Үгүс дьон бу ыйытыыларга мунаарар.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин 2013 сыл олунньу 21 күнүнээҕи 1227‑IV №-дээх «О социальной поддержке ветеранов тыла и ветеранов труда в Республике Саха (Якутия)» сокуон 4‑с ыстатыйатынан уонна 2017 сыл ахсынньы 20 күнүнээҕи 1427‑V №-дээх «О мерах социальной поддержки отдельных категорий граждан по оплате жилых помещений и коммунальных услуг» сокуонунан, үлэ бэтэрээнэ судаарыстыбаннай көмөнү ылар бырааптаах.

Онон, 55 саастарын туолбут эр дьон, 50 саастарын туолбут дьахталлар бары ирдэбиллэргэ хапсан, үлэ бэтэрээнэ буоллахтарына, маннык көмөнү ылаллар:

1. Ыйдааҕы харчынан төлөбүр (ЕДВ)–1 370 солкуобай. Бу төлөбүрү ыларга сайабылыанньа суруйар ирдэммэт.

2. Хомунаалынай ороскуоту төлүүргэ ыйдааҕы харчынан толуйуу (ЕКВ) — 1604 солкуобай. Хомунаалынай өҥөҕө суутунан иэһэ суох буолуохтааххын.

3. Уопсастыбаннай тырааныспарга (оптуобуска) чэпчэтиилээх бырайыас — 634 солкуобай ый аайы. Дьокуускайга бачча сууманы төлөөн, тырааныспар каартатын атыылаһан баран, төһө баҕарар айанныахха сөп. “Саха сирин олохтооҕун каартата” баар буоллаҕына, “Үлэ бэтэрээнэ” дастабырыанньаҕын көрдөрбөккө айанныыгын.

4. Сонотуоруйга-куруорка эмтэниигэ чэпчэтии — путевка сыанатыттан 80%-на толуйуллар (үс сылга биирдэ). Бу сонотуоруйдар Саха сиригэр баар буолуохтаахтар, маны таһынан, Москва чугаһыгар баар “Бэс Чагда” сонотуоруйга эмиэ 80%-наах чэпчэтии оҥороллор. Үлэ бэтэрээнэ сонотуоруйга-куруорка улахан чэпчэтиилээх эмтэнэригэр булгуччу 60 сааһын туолбут буолуохтаах диэн ирдэбил үс сыллааҕыта суох буолбута.

Үлэ бэтэрээнэ путевканы бэйэтэ ылбыт буоллаҕына, биир сыл иһигэр харчытын төннөрөр туһунан сайабылыанньаны, докумуоннарын социальнай көмүскэл управлениетыгар тиийэн, эбэтэр Элбэх өҥөнү оҥорор киин, “Госуслуги” нөҥүө биэриэн сөп.

Бу киһи хас да чэпчэтиигэ бырааптаах буоллаҕына (үлэ бэтэрээнэ, инбэлиит, сэрии кэмин оҕото, о. д.а.), социальнай көмө биир көрүҥүн бэйэтэ талан ылар.

Саамай сүрүнэ, үлэ бэтэрээнэ буоларга, ирдэнэр ыстаас баар буолуохтаах.

Биэдэмистибэ наҕараадалара

Урут үлэ бэтэрээнин статуһун сэбиэскэй сокуон быһаарар этэ. 2006 сылтан сорох боломуочуйаны эрэгийиэннэр дьаһалталарыгар биэрбиттэрэ. Эрэгийиэннэр бэйэлэрэ эбии төлөбүрдэри олохтуур кыахтаммыттара.

2016 сыллаахха РФ бырабыыталыстыбатын 578 №-дээх уурааҕа тахсыбыта. Бу кэнниттэн федеральнай министиэристибэлэр, сулууспалар, ааҕыныстыбалар үлэ бэтэрээнин аатын ыларга бэйэлэрэ туспа бэлиэлэри олохтообуттара. Холобур, миэдик ыстааһа хапсар буоллаҕына, РФ Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин Бочуоттаах грамотатынан наҕараадаланнаҕына, үлэ бэтэрээнэ буолар.

РФ Үпкэ министиэристибэтэ олохтообут “Отличник финансовой работы” бэлиэтин, Сибээс министиэристибэтин “Мастер связи” бэлиэтин, Үөрэх министиэристибэтин «Отличник просвещения», Култуура министиэристибэтин Бочуоттаах грамотатын, ИДьМ «Почетный сотрудник МВД» бэлиэтин, «За трудовую доблесть», «За безупречную службу в МВД» мэтээллэрин, Суут бириистэптэрин федеральнай сулууспаларын “Ветеран Федеральной службы судебных приставов” мэтээли ылбыт дьон федеральнай таһымнаах үлэ бэтэрээннэрэ буолаллар.

Ол эрээри, үгүс Арассыыйатааҕы сойуустар бэлиэлэрэ, Бочуоттаах грамоталара, Махтал суруктара биэдэмистибэннэй наҕараадаҕа киирсибэттэр, онон “Үлэ бэтэрээнэ” статуһу биэрбэттэр.

РФ үлэ бэтэрээнэ

ССРС уонна РФ судаарыстыбаннай уордьаннарынан, мэтээллэринэн уонна бочуоттаах званиеларынан, РФ бэрэсидьиэнин Бочуоттаах грамотатынан, Махтал суругунан наҕараадаламмыт;

15 сылтан кырата суох бэйэлэрин хайысхаларынан эҥкилэ суох үчүгэй үлэлэрин иһин федеральнай биэдэмистибэннэй бэлиэлэринэн наҕараадаламмыт, эр дьоҥҥо 25 сылтан, дьахталларга 20 сылтан итэҕэһэ суох ыстаастаах дьоҥҥо;

Аҕа дойду сэриитин саҕана сокуоннай саастарын туолбакка сылдьан, үлэлээн саҕалаабыт уонна 40 сыл (эр дьоҥҥо), 35 сыл (дьахталларга) ыстаастаах дьоҥҥо бэриллэр.

СӨ үлэ бэтэрээнэ

Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Хотугу Сулус” уордьанынан, “Гражданскай килбиэн” бэлиэнэн наҕараадаламмыт, “СӨ Бочуоттаах олохтооҕо” ааты ылбыт, үлэлэригэр бэйэлэрин хайысхаларынан “үтүөлээх” аатынан бэлиэтэммит, өрөспүүбүлүкэҕэ олорор кэмнэригэр 25 сыл (эр дьоҥҥо), 20 сыл (дьахталларга) үлэ ыстаастаах дьоҥҥо бэриллэр.

“Дьоруой Ийэ” аатынан, “Ийэҕэ үрдүк махтал” бэлиэнэн, “Ийэ Албан аата” мэтээлинэн наҕараадаламмыт, Арктика зонатыгар олорон, түөртэн элбэх оҕону төрөппүт дьахталлар тута “Үлэ бэтэрээнэ” ааты ылаллар. Кинилэргэ ирдэнэр ыстаастара 20 сылтан 10 сылга диэри көҕүрүүр.

Маны тэҥэ, 40 сыл (эр дьоҥҥо), 35 сыл (дьахталларга) страховой үлэ ыстаастаах (ол иһигэр, Саха сиригэр эр дьон кырата 25 сыл, дьахталлар 20 сыл ыстаастаах, идэлэринэн 15 сыл үлэлээбит) дьоҥҥо.

Хомунаалынай өҥөҕө ороскуоту хос аахтарыы

Бу чэпчэтии саҥа киирбит буолбатах, уруккуттан баар этэ. Ханнык түгэҥҥэ бэриллэрий? Өскөтүн ыйдааҕы харчынан толуйуу (ЕДК) кээмэйэ хомунаалынай өҥө төлөбүрүттэн кыра буоллаҕына. Сыл аҥаарыгар биирдэ хос ааҕыы (перерасчет) оҥоһуллуон сөп. Бу көмөнү ыларга “Мин Докумуоннарым” кииҥҥэ баран эбэтэр e‑yakutia.ru портал нөҥүө сайаапка биэриэххэ сөп. Ханнык докумуоннар ирдэнэллэрий?

1. Пааспар.

2. Ааспыт 6 ыйга төлөммүт хомунаалынай өҥөҕө кибитээнсийэ.

3. Хомунаалынай өҥөҕө иэс суоҕун туһунан ыспыраапка эбэтэр иэһи кыраапыгынан төлүүр туһунан сөбүлэһии.

4. Дьиэ кэргэнин чилиэннэрин докумуоннарын туһунан сибидиэнньэ — пааспардара, СНИЛС (сайабылыанньаны толорорго).

5. Счет реквизиттэрэ («МИР» каарта). Сорох сибидиэнньэлэри биэдэмистибэлэр икки ардыларынааҕы сибээстэһиинэн ылыахпытын сөп.

Хос аахтарыыга учуоттанар:

— дьиэ кэргэн атын чилиэнэ маннык көмөнү эмиэ ылбыт буоллаҕына, уопсай суумата ааҕыллар;

— хомунаалынай өҥөҕө ыйдааҕы харчынан төлөбүр (ЕДВ) суумата (өскөтүн дьиэ кэргэн атын чилиэнигэр Социальнай пуонда ЕДВ‑ны анаабыт буоллаҕына);

— дьиэ кэргэн бары чилиэннэригэр анаммыт, хомунаалынай өҥөҕө субсидиялар (“Субсидия ааҕыныстыбата” субсидияны анаабыт буоллаҕына).

Хос аахтарыы кээмэйэ туохтан тутулуктааҕый?

— хомунаалынай өҥө төлөбүрүттэн;

— олорор дьиэ иэнин нуорматын эрэгийиэннээҕи ыстандаартыттан;

— үлэ бэтэрээнин ороскуотун кээмэйиттэн.

Бу хос аахтарыы сууматын ыларга хайаан да бырапыыскалаах (быстах бырапыыскалаах) буолуохтаах. Куоракка да, тыа сиригэр да олорор дьоҥҥо бэриллэр. Саҥардыы үлэ бэтэрээнэ буолбут дьоҥҥо 6 ый буолан баран, хос ааҕыллар. Гражданин дохуотун кээмэйэ оруола суох.

Кэнники үс сылга хомунаалынай өҥөҕө иэс баарын туһунан суут аактата баар буоллаҕына; хомунаалынай өҥөҕө төлөбүр ороскуота бэтэрээн ыйдааҕы харчынан толуйуу (ЕДК) кээмэйиттэн намыһах буоллаҕына, хос ааҕыыга аккаастыахтарын сөп.

­