Үүнээйи аһылык төһөнөн элбэх да…

Уһун үйэлэнии институтун эспиэрдэрэ быһаарбыттарынан, туһалаах аһылыктан да турар күннээҕи рацион, киһи организмын наадыйыытын барытын толорбот. Ол курдук доруобуйаҕа аһылык хаачыстыбата эрэ буолбакка, арааһа эмиэ улахан суолталаах.  

Хас биирдии хортуоппуй, фрукта, отон, куруппа, бобовай, эриэхэ эбэтэр күөх үүнээйи бары тус-туспа клетчаткалаахтар, полифеноллаахтар, битэмииннээхтэр, атын да биоактыыбынай веществолардаах.

Итилэртэн аһылык клетчаткалара, полифеноллара куртахха, синньигэс оһоҕоско буспаттарын кэриэтэ. Арай суон оһоҕоско тиийэн, онно олохсуйан олорор бактыарыйаларга, тэллэйдэргэ, вирустарга ас буолаллар. Аһыыр аскар төһөнөн үүнээйи арааһа элбэх да, соччонон ити олорооччулар көрүҥнэрэ элбээн, байан иһэллэр итиэннэ иһиҥ-үөһүҥ үчүгэй туруктаах буоларын хааччыйаллар.  Ол курдук бактыарыйалар бары араас-араас веществолары оҥорон таһаараллар. Онно сорохтор эбиэс клетчаткатын хото  туһаналлар, сорохтор — бобовайдары, сорохтор — дьаабылыканы, отоннору эбэтэр хаппыыстаны. Онон аһылык элбэх көрүҥэ араас микроорганизмнары тутарга көмөлөһөр.

Оттон сылы сыллаан наар биир аһылыктаах дьоҥҥо оһоҕоско баар микроорганизмнарын көрүҥэ аччаатар аччаан барар. Үгүс чинчийии көрдөрбүтүнэн, оһоҕос “олохтоохторун” көрүҥэ төһөнөн араас, элбэх буолаллар да, соччонон веществолар атастаһыылара күүскэ барар, ааспат-арахпат баспалыанньа хаптайар, иммунитет бөҕөргүүр.

Онон эспиэрдэр күннээҕи аһылыкка үүнээйилээх аһылык элбиирин туруорсаллар. Ол эбэтэр “нэдиэлэҕэ 30 тус туһунан үүнээйи аһылык” сиэниллиэхтээх. Манна оҕуруот аһа, фрукта эрэ буолбатах, отоннор, күөх үүнээйилэр, бобовайдар, тэллэйдэр, ферментированнай оҕурсуулар, оннооҕор исписэссийэлэр кытта киириэхтэрин сөп.  Холобур, хаппыыста, фасоль араас көрүҥнэрэ тус-туспа үүнээйи быһыытынан ааҕыллаллар.

“Арай клетчатка ахсаанын олус түргэнник улаатыннарымаҥ, — диэн сүбэлииллэр эспиэрдэр. — Саҥа бородууктаны аргыый аҕай киллэрэр наада, ону кытта элбэхтик ууну иһиэхтээххин.