Африка саммита уонна «Европа илдьиттэрэ»

Алтынньы бүтүүтэ аан дойду ааттаахтарын кэпсэтиитэ бүтүннүү Арассыыйа тула буолла. Биир өттүнэн Владимир Путины кытта Африка 48 дойдутун – Кейптаунтан Каирга диэри – лиидэрдэрэ көрсүстүлэр, ол иһигэр 22-тэ үрдүк таһымҥа мааныланнылар. Саммит чэрчитинэн өрүттэр икки ардыларыгар 19 улахан көрсүһүү былааннаммыт. Сүрүн тиэмэ – Арассыыйа Африка дойдуларын кытары икки өттүттэн барыстаахтык бииргэ үлэлээһинэ уонна бу дойдулар кыахтарын сайыннарыы.

Иккиһинэн, Финляндия уонна Норвегия бэрэстэбиитэллэрэ соһуччу Кириэмилгэ «Европа илдьиттэрэ» буолан төлөпүөнүнэн сибээскэ таҕыстылар. Ол кэмҥэ Киев арҕааҥҥы дойдулар сэрэтиилэрэ эбиллэн иһэрин дьиксинэ кэтиир-маныыр. Ааһан эрэр нэдиэлэҕэ буолбут түгэннэр, омос көрдөххө, туох даҕаны сибээһэ суох курдуктар эрээри, биир силистэн үүнэллэр: арҕааҥҥы дойдулар сааҥсыйалара оннунан хаалар түгэнигэр, Арассыыйа «глобальнай соҕуруу» курдук стратегическай хайысханы уонна ону тэҥэ Украина балаһыанньатын мөлтөтөр туһугар Европа «уйан” сирдэрин көрдүүр.

Африка саммита

Арассыыйа — Африка үһүс саммита алтынньы 28 күнүгэр Москубаҕа аһыллыбыта. Саммикка, чуолаан Арассыыйа уонна Африка дойдулара оҥорон таһаарыыны тиэрдии, энэргэтиичэскэй бырайыактар, бырамыысыланнас, үөрэхтээһин, сыыппара технологияларын уонна гуманитарнай бииргэ үлэлээһин туһунан дьүүллэстилэр. Дойду баһылыга пленарнай мунньахха арҕааҥҥы дойдулар Африка саамай “уйан” сирдэрин таарыйалларын, Европа «хабахха тыыннара» олорорун бэлиэтээтэ.

Владимир Путин ону тэҥэ Африка авиахампаанньаларын Арассыыйаҕа эриэйсэлэри аһарга ыҥырда. Оҥорон таһаарыы быыстапкатыгар Арассыыйа АЭС макыаттарын уонна мэдиссиинэ технологияларын эрэ буолбакка, пилота суох көтөр аппарааттары уонна зенитнэй комплекстары көрдөрдө, маны аан дойдуга саамай чиэһинэй экспозиция диэххэ сөп, биир өттүнэн сайдыыны көрдөрөр, иккис өттүнэн — сэрии сэбэ, биирэ атыныгар мэһэйдээбэт.

Ол эрээри билиҥҥи усулуобуйаны учуоттаатахха, саммиты сөпкө сыаналыахха наада. 2019 сыллаахха Сочига ааспыт бастакы саммикка эмиэ элбэх лиидэр кыттыбыта уонна меморандумнар буолбуттара эрээри, Арассыыйа инвестицията уонна Африканы кытта атыы-эргиэн кэҥээһинэ эрэннэриллибитин курдук буолбатаҕа. Африка дойдулара Москва ырааҕынан туһанан тэйиччи тутталлар, ол эмиэ өйдөнөр. Кинилэр эмиэ арҕаа дойдулары кытары ылсар-бэрсэр суолларын сабыахтарын баҕарбат буоллахтара. Ол да буоллар, Арассыыйа байыаннай көмөтүн ыла олороллор (ЦАР, Мали, Буркина-Фасо олохторо-дьаһахтара биһиги байыаннайдарбыт баалларыттан тутулуктаах). Африка лиидэрдэрэ төһө даҕаны ытыстара хабыллыар диэри таһынналлар, дойдуларыгар төннөөт биисинэстэрин бэйэлэрэ билэллэринэн дьаһаныахтара.

Саммит түмүгүнэн Арассыыйа — Африка салгыы бииргэ үлэлээһин туһунан докумуоннары ылыннылар, ол иһигэр оҥоһуу өй эйгэтигэр бииргэ үлэлээһин уонна 2027–2029 сылларга холбоһуктаах былааннар киирдилэр.

Европа «өйө сыппааһына» уонна Киев дьиксиниитэ

Африка саммита — бу Арассыыйа бэйэтин көҕүлээһинэ буоллаҕына, Финляндия бэрэсидьиэнэ Стубб уонна Норвегия премьер-миниистирэ Стере төлөпүөнүнэн кэпсэтиилэрэ Европаны икки аҥы хайытта. Финляндия суруналыыстара суруйалларынан, Стубб уонна Стере «Европа аатыттан» кэпсэтиигэ Зеленскэй Путины кытары тус бэйэтэ көрсүһүөн баҕарарын тиэрдибиттэр, ол гынан баран, биһиги киһибит эппиэтэ уларыйбатах: Москваҕа кэлиҥ, куттал суох буолуутун мэктиэлиири дьүүллэһиэхпит, ол гынан баран, «Арассыыйа сокуоннай интэриэһин толору учуоттуур» эрэ усулуобуйаҕа диэбит. Ол кэнниттэн Путин көмөлөһөөччүтэ Ушаков Финляндия уонна Норвегия лиидэрдэрэ 20 мүнүүтэлээх кэпсэтиини былааннаан баран, кэпсэтии балтараа чаас устата барбытын иһитиннэрдэ.

Манна төлөпүөнүнэн кэпсэтии ис хоһооно буолбакка, кэтэх өттүнээҕи кэпсэтии интэриэһинэй буолла. Дания премьер-миниистирэ Фредериксен Тута Стуббу уонна Стерены «Евро-сойуус атын дойдуларын кытта сөбүлэспэтэхтэрин» иһин кириитикэлээбит уонна итинэн «тугу ситиһэ сатыылларын» өйдөөбөтөҕүн туһунан эппит. Финляндия бэрэпиэссэрэ Томас Форсберг төлөпүөнүнэн кэпсэтиини «Путин дипломатическай кыайыыта» диэн ааттаабыт: «Стубб уонна Стере эрийбиттэр, ол эбэтэр саҥата суох ньимийэн олорбокко, бастакынан бэйэлэрэ сибээскэ тахсыбыттар». Британия Tһe Daily Telegrapһ таһаарыыта кэпсэтии туһунан «Европа Украинаны өйөөччүлэрин кэккэлэригэр хайдыһыы таһааран Путины астыннардылар» диэн эҕэлээхтик суруйбут уонна аата ааттамматах Европа чунуобунньуга “сотору Евро-сойуус лиидэрдэрэ Путиҥҥа элбэхтик эрийиэхтэрэ” диэн сэрэппитин суруйбуттар.

Европа кыргыһыы хонуутугар быһыыны-майгыны уларытар кыаҕа да, кэпсэтии остуолугар дьаһайар мэхэньиисимэ да суох. «Европа илдьиттэрэ» быстах кэмҥэ этиилэри тиэрдээччи эрэ оруолун толороллор уонна Москва хайдах «настарыанньалааҕын» билэ сатыыллар. Оттон Трамп Вашингтоҥҥа олорон ону кэтээн көрөр уонна Украина боппуруоһугар «улахан ситиһии» барбытын кэпсиир. Кини Путин Зеленскэйи кытта көрсүһүүтүн кэтэһэр, ол гынан баран, «улахан ситиһии» чопчу туохха буоларын бэйэтэ өйдөтөр кыаҕа суох.

Швейцария кэпсэтиини ыытарга кыттыан баҕарар

Ол быыһыгар бэҕэһээ Швейцария Украина боппуруоһун быһаарарга былаһаакканы бэлэмнииргэ бэлэмин туһунан биллэрдэ. Бу дойду эйэлээх олоҕу олохтооһуҥҥа бары өрүттэри кытта сибээһи тутуһар уонна үс өрүттээх кэпсэтиилэр сөргүтүллүөхтэрин сөбүн РИА суруйар.

«Швейцария Украинаҕа сиэрдээх уонна бигэ эйэни ситиһэргэ туһуламмыт ханнык баҕарар дипломатическай көҕүлээһиннэри өйүүр. Тас сибээс федеральнай департамена бары өрүттэри кытта сибээһи тутуһар уонна куруук этэҥҥэ буоларын туруорсар», — диэн тас бэлитиичэскэй биэдэмистибэҕэ иһитиннэрдилэр.

Бу иннинэ Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин АХШ бэрэсидьиэнин анал бэрэстэбиитэлин Стив Уиткоффы кытта көрсүһүүтүгэр Москва үс өрүттээх кэпсэтиилэри сөргүтэргэ бэлэмин бигэргэппитэ. Арассыыйа бэрэсидьиэнин көмөлөһөөччүтэ Юрий Ушаков иһитиннэрбитинэн, кэпсэтии сэтинньигэ Абу-Дабига ыытыллыан сөп.

Украинаны үбүлээһин мөлтөөн эрэр

Манна даҕатан эттэххэ, Италия премьер-миниистирэ Мелони Украинаҕа уочараттаах байыаннай көмөтүн тохтотор быһаарыытын Италия СМИ-лэрэ «АХШ-ка быыбар түмүгүн кэтэһии» диэн быһаараллар. Көмөнү тиэрдии хаста да көспүтэ биллэр: от ыйыттан балаҕан ыйыгар, балаҕан ыйыттан «Лига» сийиэһин кэнниттэн, аны билигин АХШ-ка быыбарга диэри диэн буолла. Чехия уонна Словакия 2027 сылга Евро-сойуус Украинаҕа биэрэр 70 миллиард кирэдьиитигэр кыттыахпыт суоҕа диэн хайыы-үйэ чопчу эппиттэрэ. Венгрия эмиэ аккаастаныа диэн сабаҕалыыллар. Европа тылынан элбэҕи эрэннэрэр, ол гынан баран, дьиҥнээх хааччыйыы тэтимэ бытаарар. Бу таҥнарыы буолбатах, сэрии төрдүс сылыгар барда, Европа дойдулара даҕаны сылайдылар, «өссө төһө өр» уонна «төһө сыаналаах» диэн ыйытыылара күн-түүн элбиир.

КНДР Японскай муора диэки снаряд ыытта

Аан дойду Украина айдаанын тула болҕомтотун уурар кэмигэр, КНДР Японскай муора диэки уонча кыра охсуулаах баллистическай аракыатаны ыыппытын туһунан Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтин ыстаабын тойотторун холбоһуктаах хамандыыра (ОКНШ) иһитиннэрбит.

Онон командование Соҕуруу Кэриэйэ байыаннайдара маннык көтүүлэри кыраҕытык кэтээн көрөллөрүн, сэрэхтээх буолууну күүһүрдүбүттэрин эппиттэр. Хотугу Кэриэйэ ыаллыы сытар Соҕуруу Кэриэйэ туһаайыытынан баллистическай аракыаталары ыытан, куттаан эрдэҕэ.

КНДР лиидэрэ Ким Чен Ын аармыйа подразделениелара тохтоло суох уонна тэтимнээх байыаннай үөрэхтэр нөҥүө сэриигэ куруук бэлэмнэрин өйүүр наадатын туһунан эппитэ иһилиннэ. Маннык этии алтынньы 27 күнүгэр Ким Чен Ын Кэриэйэ норуодунай аармыйатын роталарын хамандыырдарын III сүлүөтүн кыттыылаахтарын кытта көрсүһүүтүн кэмигэр оҥоһуллубут.